Hải ly tiến sâu hơn vào vùng Bắc Cực Canada

Hải ly Bắc Mỹ (Castor canadensis), thường sinh sống trong các khu rừng và vùng cây gỗ, đang dần di chuyển vào sâu bên trong vùng Bắc Cực của Canada. Một công trình nghiên cứu mới đã xác định thời điểm hải ly đến từng khu vực khác nhau ở Bắc Cực bằng cách khảo sát vết cắn trên các loại cây bụi và đối chiếu với hình ảnh vệ tinh ghi nhận sự thay đổi của các vùng mặt nước.

Được công bố trên tạp chí Ecosphere, nghiên cứu tập trung vào khu vực hẻo lánh tại Lãnh thổ Tây Bắc Canada. Các nhà khoa học kết hợp hai phương pháp gồm phân tích vòng tăng trưởng cây, hay phương pháp dendrochronology, cùng quan sát vệ tinh để xây dựng dòng thời gian hoạt động của hải ly tại đây.

Kết quả cho thấy hải ly Bắc Mỹ bắt đầu định cư ở một số vùng của Bắc Cực Canada từ năm 2008. Phương pháp này được kỳ vọng hỗ trợ nghiên cứu sinh thái nhằm theo dõi sự lan rộng của động vật đến các khu vực có ít dữ liệu dài hạn, đồng thời góp phần giám sát các biến động môi trường.

Tác động của hải ly tới môi trường Bắc Cực

Hải ly thường được gọi là "kỹ sư hệ sinh thái" vì khả năng thay đổi nơi cư trú của mình bằng cách xây đập qua các con suối, con sông, tạo nên các đầm phá nhân tạo. Việc này ảnh hưởng đến sự ổn định của tầng đất đóng băng vĩnh cửu (permafrost), vốn có mặt ở nhiều phần của Bắc Cực.

Đập của hải ly cũng làm biến đổi môi trường sống của các loài cá và dòng chảy nước, dẫn đến nhiều thay đổi lớn về sinh thái trong khu vực họ sinh sống. Các nhà nghiên cứu tin rằng sự mở rộng phạm vi về phía bắc của hải ly có liên quan trực tiếp đến biến đổi khí hậu. Nhiệt độ tăng cao thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của các loại cây bụi như liễu (Salix) và cây phù (Alnus) trên vùng tundra.

Đây chính là nguồn thức ăn và vật liệu xây dựng quan trọng cho hải ly, khi nguồn thực vật này lan rộng, môi trường sống của hải ly cũng ngày càng thích hợp hơn.

Xác định thời điểm hải ly xuất hiện qua dấu vết trên cây bụi

Nhóm nghiên cứu của Đại học Anglia Ruskin, Cambridge, Anh, phối hợp cùng Imaryuk Monitors - một tổ chức bảo vệ môi trường của người bản địa trong khu vực Inuvialuit Settlement tại Lãnh thổ Tây Bắc Canada, tiến hành khảo sát vùng đất kéo dài từ Inuvik đến Tuktoyaktuk bên bờ biển Bắc Băng Dương.

Trong quá trình khảo sát, nhóm đã ghi nhận 60 khu vực có tổ hải ly hoặc đập do loài này xây dựng. Họ thu thập thân cây liễu và phù đã bị hải ly cắn.

Advertisement300 × 250

Hải ly để lại vết sẹo trên các cây mà chúng gặm nhấm, những vết sẹo này được bảo tồn trong vòng tăng trưởng hàng năm của cây.

Bằng việc phân tích vòng cây, các nhà khoa học xác định được năm các vết sẹo được hình thành, từ đó xác định được thời gian hải ly bắt đầu xuất hiện tại mỗi điểm. Họ cũng so sánh các mẫu cây bụi này với hồ sơ vòng cây vùng từ năm 1973 đến 2023 đối với liễu và từ 1968 đến 2023 đối với phù, qua đó kết luận hải ly bắt đầu chiếm lĩnh khu vực từ năm 2008.

Hình ảnh vệ tinh xác nhận biến đổi cảnh quan

Bên cạnh khảo sát trên mặt đất, nhóm nghiên cứu còn sử dụng ảnh vệ tinh để theo dõi sự thay đổi các mặt nước theo thời gian. Tại một khu vực có tổ đập lớn, dữ liệu vệ tinh cho thấy sự gia tăng đột ngột về diện tích mặt nước từ 2015 đến 2019, trùng khớp với giai đoạn mẫu cây cho thấy hải ly đã gặm nhấm nhiều cây bụi tại đây.

Sự trùng khớp giữa kết quả từ hai phương pháp giúp các nhà khoa học khẳng định chắc chắn rằng các thay đổi cảnh quan này bắt nguồn từ hoạt động của hải ly. Kết hợp quan sát thực địa và dữ liệu vệ tinh cũng tăng độ tin cậy trong việc tái tạo lịch sử xuất hiện của loài thú này ở khu vực.

Hải ly viết nên lịch sử sinh thái vùng Bắc Cực

Tiến sĩ Georgia Hole, tác giả chính của nghiên cứu, hiện công tác tại Đại học Durham, từng thực hiện công trình này khi còn tại Đại học Anglia Ruskin, nhận định thách thức lớn nhất trong nghiên cứu Bắc Cực là thiếu các dữ liệu lịch sử dài hạn cần thiết để hiểu rõ sự biến đổi sinh thái.

Bà nhấn mạnh mỗi lần hải ly cắt cây hoặc xây đập, chúng đều ghi dấu lại lịch sử hoạt động của mình trong cảnh quan. Phân tích vết cắt cây liễu và phù theo phương pháp dendrochronology kết hợp hình ảnh vệ tinh giúp xác định thời gian và vị trí sinh sống của loài hải ly.

Phương pháp này mở ra cách tiếp cận mới hiệu quả để theo dõi sự xuất hiện và lan rộng của hải ly tại các vùng Bắc Cực đang thay đổi nhanh chóng do biến đổi khí hậu.

Theo các tác giả, kỹ thuật này rất hữu ích đối với các vùng xa xôi, nơi việc tiến hành các khảo sát thực địa lâu dài vẫn còn nhiều hạn chế.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Hải ly Bắc Mỹ đã bắt đầu xuất hiện tại vùng Bắc Cực Canada từ năm 2008.
  • Phương pháp phân tích vòng cây kết hợp với hình ảnh vệ tinh giúp xác định thời gian và phạm vi di chuyển của hải ly hiệu quả.
  • Hoạt động xây đập của hải ly ảnh hưởng đến sự ổn định của tầng đất đóng băng vĩnh cửu và hệ sinh thái cá ở Bắc Cực.
  • Sự lan rộng của hải ly được xem là kết quả của biến đổi khí hậu làm tăng mật độ cây bụi tại vùng tundra.
  • Nghiên cứu mở ra phương pháp mới để theo dõi biến đổi sinh thái ở những khu vực thiếu dữ liệu lâu dài.

Đăng ký bản tin QMVN