Moonshot AI ra mắt mô hình mở gây xôn xao tại Mỹ
Startup có trụ sở tại Bắc Kinh, Moonshot AI, vừa trình làng mô hình trí tuệ nhân tạo mở Kimi K3 vào đầu tháng này. Mô hình này được đánh giá có năng lực gần tương đương với các sản phẩm hàng đầu của Mỹ nhưng giá thành thấp hơn đáng kể. Điều đặc biệt là Moonshot phát hành công khai những thành phần cốt lõi của Kimi K3 trên mạng để bất kỳ ai cũng có thể tải về, kiểm tra và tùy biến miễn phí, trái ngược với các mô hình AI đóng được bảo vệ nghiêm ngặt bởi các công ty Mỹ.
Sự kiện này đã tạo ra tác động mạnh tại Thung lũng Silicon và Nhà Trắng, làm nảy sinh những câu hỏi mới về quyền kiểm soát và quản lý vốn đang trở thành một trong những lĩnh vực căng thẳng lớn trong cạnh tranh Mỹ - Trung Quốc.
Căng thẳng gia tăng trong quản trị AI giữa Mỹ và Trung Quốc
Chính quyền Mỹ đang xem xét lệnh cấm các công ty trong nước sử dụng các mô hình mở (open-weight) của Trung Quốc sau khi Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cáo buộc các doanh nghiệp AI Trung Quốc đánh cắp sở hữu trí tuệ của Mỹ và đe dọa sẽ áp đặt các biện pháp trừng phạt. Tuy nhiên, đề xuất này vấp phải sự phản đối từ nhiều nhà lãnh đạo công nghệ và các startup Mỹ.
Trong khi đó, Viện Nghiên cứu Kinh tế Nền tảng Zhangjiang tại Thượng Hải cho rằng cuộc đua thực sự là về "quyền định đoạt luật chơi" và bên nào có quy định ưu việt sẽ chiếm ưu thế trên trường quốc tế. Viện nhận định rằng hiện vẫn còn nhiều khoảng trống trong luật toàn cầu về AI, gồm các vấn đề như việc chưng cất dữ liệu mô hình (model distillation), quyền sở hữu sản phẩm đầu ra của mô hình, và tiêu chuẩn truy nguồn chuỗi cung ứng AI chưa được giải quyết.
Thách thức kỹ thuật và luật pháp trong minh bạch nguồn gốc mô hình AI
Tại buổi phỏng vấn với Fox Business ngày 20/7, Bộ trưởng Bessent cho biết chính phủ Mỹ phát hiện dấu vết "watermarks" từ các mô hình ngôn ngữ lớn Mỹ trong nhiều mô hình AI xuất phát từ Trung Quốc. Nhưng Viện Zhangjiang cho rằng đến nay vẫn chưa có phương pháp kỹ thuật được cộng đồng quốc tế công nhận để xác minh chắc chắn rằng một mô hình được huấn luyện dựa trên dữ liệu đầu ra của mô hình khác.
Tranh cãi cũng tập trung về kỹ thuật model distillation, phương pháp dùng kết quả từ hệ thống mạnh để huấn luyện hệ thống nhỏ hơn. Bessent cho rằng các công ty Trung Quốc đang thực hiện "cuộc tấn công chưng cất quy mô công nghiệp bí mật". Song phương pháp này lại được xem là phổ biến, đặc biệt trong cộng đồng mã nguồn mở.
Trung Quốc thúc đẩy nghiên cứu về truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn AI quốc tế
Viện Zhangjiang kêu gọi tăng cường nghiên cứu công nghệ truy xuất nguồn gốc mô hình và dữ liệu huấn luyện nhằm hỗ trợ nhu cầu chứng cứ pháp lý và đồng thời giúp Trung Quốc chiếm ưu thế trong việc thiết lập tiêu chuẩn quốc tế. Viện còn đề xuất tiếp tục hỗ trợ các doanh nghiệp và tổ chức phát triển mô hình AI mã nguồn mở, từ đó thúc đẩy ảnh hưởng về quản trị mở và bản địa hóa trong cấp phép phần mềm mã nguồn mở.
Xác định ai sẽ định hình an toàn và rủi ro trong AI toàn cầu
Kênh truyền thông Yuyuan Tantian thuộc CCTV cũng đăng tải bài viết ngày 24/7 cho rằng tranh luận giữa mô hình mở và đóng không còn là vấn đề chính mà thay vào đó là ai có quyền thiết lập các tiêu chuẩn an toàn, rủi ro và định hướng tương lai cho AI. Theo kênh này, khi cả hai mô hình đã hiện diện trên thị trường, việc cần làm là xây dựng một bộ quy tắc chung giúp khai thác điểm mạnh của từng loại trong phạm vi rõ ràng.
Bài viết nhấn mạnh quan điểm của Trung Quốc ủng hộ sự cởi mở nhưng không có nghĩa chấp nhận lan truyền vô điều kiện mọi năng lực. Trung Quốc có thể áp dụng mô hình quản trị kết hợp mở những nền tảng thiết yếu, hạn chế truy cập với những công nghệ tiên tiến nhất, giữ dịch vụ thương mại dưới dạng đóng và kiểm soát truy cập cùng đánh giá an toàn cho các năng lực tiềm ẩn rủi ro cao.
Đồng thời, Trung Quốc cũng đề xuất các nước nên xây dựng cơ chế chung để báo cáo các sự cố an ninh lớn và xử lý các lỗ hổng trong môi trường AI mở, nhằm tạo sự bao dung và kiểm soát hiệu quả các năng lực nguy hiểm hơn.
Cam kết của Trung Quốc trong hội nghị AI toàn cầu và tham vọng quyền lực luật pháp
Tại lễ khai mạc Hội nghị Trí tuệ Nhân tạo Thế giới 2026 tổ chức ở Thượng Hải ngày 17/7, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình khẳng định cam kết của nước này trong vai trò nhà cung cấp hàng hóa công quốc tế về AI, đồng thời nhấn mạnh vị thế tiên phong của Trung Quốc trong lĩnh vực này.









