Một biểu tượng mới cho phía tây Sydney
Lâu nay, các thiết chế văn hóa lớn của Sydney thường tập trung ở khu vực trung tâm và bờ cảng. Powerhouse Parramatta được giới thiệu như bước điều chỉnh sự mất cân đối đó: một điểm đến dành cho cư dân phía tây, nơi dân số đa dạng và đời sống đô thị phát triển nhanh. Chính quyền New South Wales gọi đây là thiết chế văn hóa cấp bang đầu tiên ở Western Sydney và là khoản đầu tư văn hóa lớn hiếm có kể từ Nhà hát Opera Sydney.
Chủ tịch Powerhouse Trust David Borger kỳ vọng công trình sẽ thành dấu mốc mới. Tuy vậy, vẻ ngoài lưới trắng, khiến nó mang biệt danh “milk crate”, cũng trở thành lời nhắc rằng kiến trúc gây chú ý không tự động tạo nên sự đồng thuận. Với một bảo tàng công, câu hỏi cốt lõi vẫn là ai được hưởng lợi, ai được tham gia định hình và ai thấy câu chuyện của mình ở bên trong.
Ngân sách lớn cần được hiểu đúng
Con số 915 triệu AUD thường được dùng làm biểu tượng cho sự tốn kém của dự án. Tài liệu của chính quyền bang giải thích đây là ngân sách tổng thể, không đơn thuần là tiền xây tòa nhà: nó bao gồm cơ sở lưu trữ mới tại Castle Hill cùng các công việc liên quan đến bộ sưu tập. Một thông báo trước khai trương tách riêng khoảng 660,1 triệu AUD cho phần triển khai Powerhouse Parramatta, gồm thiết kế, thi công, bố trí trưng bày và cảnh quan.
Sự phân biệt này không xóa bỏ trách nhiệm giải trình. Công chúng vẫn có quyền hỏi từng khoản chi mang lại giá trị gì và chi phí hoạt động những năm tới sẽ được kiểm soát thế nào. Đặc biệt, việc xây dựng ở khu vực từng được nhắc tới vì rủi ro ngập lụt khiến khả năng thích ứng khí hậu, kế hoạch bảo quản hiện vật và an toàn vận hành trở thành những thước đo quan trọng không kém hình thức bên ngoài.
Năm triển lãm mở ra nhiều cánh cửa
Trong ngày mở cửa, khách tham quan được giới thiệu năm triển lãm với trên 3.000 đồ vật, trong đó hơn 1.600 thuộc bộ sưu tập Powerhouse. Task Eternal dẫn người xem qua lịch sử hàng không, không gian và khát vọng vượt khỏi Trái Đất.
The Mall lấy trung tâm mua sắm và văn hóa tiêu dùng làm lăng kính để kể về đời sống xã hội, bao gồm cả chiếc quần jeans gắn với Steve Jobs.
Các chương trình khác khai thác trí tưởng tượng tuổi thơ, hệ thống nước và tri thức của cộng đồng First Nations, cùng những tác phẩm của nghệ sĩ Anh Es Devlin. Sự pha trộn giữa khoa học, thiết kế, nghệ thuật và ký ức đời thường thể hiện một mô hình bảo tàng muốn đối thoại với người sống hôm nay. Bốn triển lãm mở cửa miễn phí; Task Eternal bán vé, khiến chính sách tiếp cận và tính công bằng càng đáng được theo dõi.
Cuộc điều tra phủ bóng ban lãnh đạo
Không lâu trước lễ khai trương, giám đốc điều hành Lisa Havilah rời vị trí làm việc trong thời gian cơ quan bang điều tra những vấn đề được nêu về quản trị và quy trình mua sắm. Theo ABC Australia, cuộc điều tra chính thức theo sau phản ánh của người tố giác và hoạt động xác minh ban đầu. Những cáo buộc chưa được công bố đầy đủ, và việc điều tra không đồng nghĩa với kết luận rằng cá nhân liên quan đã vi phạm.
Kiến trúc sư chính phủ New South Wales Abbie Galvin đảm nhận vị trí lãnh đạo tạm quyền và ca ngợi nỗ lực của đội ngũ. Một kiến nghị ủng hộ Havilah cũng yêu cầu quy trình công bằng và kịp thời. Chính quyền, hội đồng quản trị và nhân viên cần một kết quả minh bạch để ổn định tổ chức: nghệ thuật khó phát huy sức mạnh kết nối nếu chính người làm ra nó phải liên tục sống trong hoài nghi.
Tranh luận về di sản tại Ultimo
Một phần phản đối đến từ những người muốn bảo vệ vai trò của bảo tàng Powerhouse lâu đời tại Ultimo, hiện đang được cải tạo. Chuyên gia di sản Kylie Winkworth cho rằng cơ sở Parramatta không thể thay thế trọn vẹn trải nghiệm gắn với các hiện vật kỹ thuật lịch sử như động cơ hơi nước Boulton & Watt thế kỷ XVIII hay thủy phi cơ Catalina. Họ lo bộ sưu tập hơn nửa triệu hiện vật bị phân tán và mục tiêu giáo dục truyền thống bị lu mờ.
Ở chiều ngược lại, lãnh đạo Powerhouse cho rằng hai địa điểm có thể bổ sung cho nhau, đem đến thêm không gian trưng bày và đối tượng công chúng mới. Tranh luận thực chất không nên giản lược thành lựa chọn giữa cũ và mới. Một mạng lưới bảo tàng có thể vừa giữ chiều sâu nghiên cứu, bảo tồn ở Ultimo vừa tạo trải nghiệm mở cho cộng đồng tại Parramatta, nếu cam kết tài chính và chuyên môn đủ bền vững.
Sự đón nhận ban đầu chưa phải câu trả lời cuối
Lượng người quan tâm trong dịp khai trương là dấu hiệu khích lệ. Chính quyền và ban tổ chức công bố chương trình hội mở cửa kéo dài 23 ngày với hàng trăm hoạt động, trong khi ước tính lượng khách cả năm đầu khác nhau giữa mục tiêu của bang và dự báo thận trọng của lãnh đạo tạm quyền. Không nên nhầm những dự báo này với số khách thực tế; lượng người quay lại, trải nghiệm học đường và mức độ tham gia của cộng đồng mới là dữ liệu quyết định.
Powerhouse Parramatta có thể trở thành niềm tự hào của phía tây Sydney, nhưng điều đó đòi hỏi hơn một công trình ăn ảnh. Bảo tàng cần công khai kết quả điều tra khi phù hợp, giải thích chiến lược bảo quản hiện vật và duy trì tiếp cận với những gia đình hạn chế thu nhập. Di sản thật sự của một dự án văn hóa không nằm ở biệt danh hay giá xây dựng, mà ở cơ hội học hỏi nó tạo ra cho nhiều thế hệ.
















