Nhà ngoại giao từng chứng kiến thời Cool Britannia
Ông Salovaara, 58 tuổi, từng là Thứ trưởng thường trực Bộ Ngoại giao Phần Lan và Đại sứ nước này tại Liên hợp quốc. Năm 1996, ông lần đầu làm việc ở London, phụ trách các vấn đề châu Âu cho Phần Lan, đúng lúc Tony Blair sắp lên nắm quyền. Ông nhớ về một thập niên lạc quan khi thương mại toàn cầu mở rộng, luật lệ quốc tế được củng cố và chính phủ Công đảng từng tiến rất gần tới việc dùng đồng euro. Giờ đây, ông coi Anh là đối tác hàng đầu của EU và tự nhận vai trò người kết nối, không ngồi vào bàn đàm phán nhưng luôn ở rất gần.
“Ai cũng nói với tôi rằng công việc của tôi là giải thích London cho Brussels và Brussels cho London.” — Jukka Salovaara
Lịch sử như phủ bóng lên văn phòng mới của ông ở quảng trường Smith, nằm ngay phía trên căn phòng bà Margaret Thatcher từng dùng khi tòa nhà còn là trụ sở trung ương đảng Bảo thủ, nơi ông Nigel Farage cũng thường lui tới thời còn là nghị sĩ châu Âu.
Ông Burnham phá vỡ điều cấm kỵ
Ông Burnham trở thành thủ tướng ngày 20/7 sau khi ông Starmer từ chức. Tại đại hội Công đảng ở Liverpool tuần trước, ông hứa sẽ trình bày các lựa chọn cho quan hệ lâu dài giữa Anh với châu Âu quanh thời điểm hội nghị tháng 11, và khi trả lời BBC đã liệt kê chúng: giữ nguyên hiện trạng, tham gia một liên minh thuế quan, trở lại thị trường chung hoặc đi “đến cùng”, tức tái gia nhập EU.
“Brexit đã gây hại nhiều hơn lợi.” — Andy Burnham
Ông nói sẽ tôn trọng cương lĩnh tranh cử của nhiệm kỳ này, vốn loại trừ thị trường chung và liên minh thuế quan cho đến kỳ bầu cử tới, dự kiến năm 2029, và cho rằng một cuộc trưng cầu dân ý mới lúc này là chưa phù hợp. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron chào đón bằng câu “Chào mừng trở lại” nói bằng tiếng Anh, còn khảo sát của YouGov hồi tháng 6 cho thấy 55% người Anh ủng hộ tái gia nhập, 34% phản đối.
Những gì có thể chốt vào tháng 11
Ông Salovaara kỳ vọng hội nghị ở Brussels sẽ có chương trình nghị sự thực chất, dù một số hồ sơ nhạy cảm chưa chín muồi:
- Tiêu chuẩn thực phẩm: gần 60% lượng thực phẩm xuất khẩu của Anh đi vào EU và 70% thực phẩm nhập khẩu đến từ khối này, nên luật lệ chung sẽ xóa bỏ những khâu kiểm tra biên giới tốn kém.
- Thị trường carbon: kết nối hệ thống mua bán phát thải của Anh và EU sẽ giúp đồng bộ giá carbon và giảm ma sát thương mại.
- Dịch chuyển thanh niên: Anh đề xuất 50.000 suất mỗi năm cho người 18–30 tuổi, còn Brussels muốn 150.000; với hạn ngạch nhỏ, một số nước thành viên chỉ nhận được vài suất visa.
Hợp tác an ninh cũng nằm trong danh sách. Có một vấn đề sẽ chưa được quyết: làm sao để hàng xuất khẩu của Anh không bị vướng vào các biện pháp EU nhằm ngăn hàng Trung Quốc được trợ giá tràn vào, bởi Brussels chưa hoàn tất luật của chính mình.
Nấc thang lựa chọn và những công thức mới
Giữa hiệp định thương mại hiện nay và tư cách thành viên đầy đủ là thứ giới ngoại giao gọi là nấc thang quy chế: liên minh thuế quan, thị trường chung, hoặc cả hai. Những ý tưởng mới cũng đang xuất hiện. Ngày 16/9, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đề xuất Canada trở thành thành viên liên kết đầu tiên của EU, một quy chế chưa tồn tại trong các hiệp ước, còn một cố vấn cấp cao của bà gợi ý mô hình nhiều tầng, kết nạp ứng viên và trao quyền tiếp cận thị trường dần theo thời gian. Ông Salovaara lưu ý Na Uy từng coi quan hệ với EU thuần túy kinh tế, nay lại tham gia sâu vào hoạt động hỗ trợ Ukraine của khối.
Tư cách thành viên đầy đủ là nấc cao và khó nhất. Mọi quốc gia xin gia nhập đều cần sự chấp thuận nhất trí của 27 nước thành viên và sự đồng ý của Nghị viện châu Âu, và ông Charles Grant của Centre for European Reform nghi ngờ châu Âu sẽ đón Anh trở lại nếu thiếu đồng thuận rõ ràng trong nước. Ông Salovaara đồng ý rằng thay đổi căn bản thường cần đồng thuận mạnh mẽ, nhưng có cần trưng cầu dân ý để chứng minh điều đó hay không là do Anh quyết định.
Chiến tranh Brexit, hiệp hai?
Phe phản đối đã lên tiếng. Lãnh đạo đảng Bảo thủ Kemi Badenoch cảnh báo Công đảng có nguy cơ khơi lại các cuộc chiến Brexit, Phó lãnh đạo Reform UK Richard Tice gọi động thái này là sự phản bội, còn lãnh đạo đảng Nigel Farage cho rằng ông Burnham đã mở đường cho Reform ở miền bắc nước Anh, nơi từng bỏ phiếu rời EU.
“Tôi thực sự nghĩ ông Burnham đã mắc một sai lầm chính trị rất lớn.” — Nigel Farage
Các nhà phân tích như ông Anand Menon của UK in a Changing Europe lưu ý cuộc tranh luận này chưa phải khởi đầu của hành trình quay lại. Còn hiện tại, như ông Salovaara nói, quả bóng đang ở phần sân của Anh: Brussels sẽ lắng nghe trước, rồi mới bắt tay vào cuộc.

















