Hai enclaves của Tây Ban Nha ở Bắc Phi gây tranh cãi

Tây Ban Nha hiện sở hữu hai vùng lãnh thổ nhỏ gọi là enclaves nằm trên bờ biển phía bắc châu Phi, gồm Ceuta và Melilla, cùng một số đảo đá nhỏ thuộc nhóm Plazas de Soberanía như quần đảo Chafarinas, Alhucemas, và Penon de Velez de la Gomera. Đây là những vùng lãnh thổ châu Âu duy nhất còn lại trên lục địa châu Phi. Tuy nhiên, Morocco không công nhận chủ quyền của Tây Ban Nha đối với các vùng này và từ năm 1956, sau khi giành độc lập từ Pháp, nước này liên tục đòi lại những lãnh thổ trên.

Lịch sử hình thành các enclaves

Ceuta từng thuộc quyền kiểm soát của Bồ Đào Nha từ năm 1415 trước khi thuộc quyền Tây Ban Nha từ năm 1580. Melilla bị một quý tộc Tây Ban Nha chiếm đóng năm 1497. Ceuta vẫn thuộc Tây Ban Nha sau khi Bồ Đào Nha giành lại độc lập năm 1640. Sau khi Tây Ban Nha mất nhiều thuộc địa ở Mỹ Latinh và châu Á năm 1898, nước này chuyển trọng tâm sang củng cố ảnh hưởng ở châu Phi, mặc dù nhiều nước châu Âu khác trước đó đã phân chia lục địa này cho mình.

Tại sao enclaves không thuộc về Morocco sau khi độc lập?

Lịch sử cho thấy Ceuta và Melilla có nguồn gốc từ trước cả khi Morocco hình thành như một quốc gia hiện đại, do đó tiếp tục tồn tại như các vùng lãnh thổ riêng biệt. Morocco từ lâu coi đây là những vùng đất cần được hoàn trả nhưng chưa giành được sự công nhận quốc tế rốt ráo.

Advertisement300 × 250

Theo học giả Selim Balouati Lakhloufi, Morocco vẫn duy trì việc yêu sách dù Tây Ban Nha công nhận độc lập của quốc gia này vào năm 1956 đồng thời giữ enclaves.

Chuyên gia Samir Bennis cho biết chính quyền Morocco đã không đưa vấn đề lên Liên Hợp Quốc thời kỳ thập niên 1960 do nhiều cuộc tranh chấp lãnh thổ cùng lúc và do hy vọng đàm phán với Tây Ban Nha từng bước.

Đánh giá sức mạnh yêu sách của Morocco

Các chuyên gia pháp luật và chính trị đánh giá yêu sách của Morocco yếu về mặt luật pháp quốc tế và mang tính chính trị. Morocco từng đề nghị Liên Hợp Quốc đưa Ceuta và Melilla vào danh sách các "lãnh thổ không tự trị" nhưng không nhận được phản hồi tích cực. Đây là tình huống tương tự yêu sách của Tây Ban Nha đối với Gibraltar thuộc Anh.

Cư dân hai enclaves có mong muốn ra sao?

Ceuta có khoảng 84.000 dân và Melilla khoảng 86.000 dân, với đa số cư dân là người Tây Ban Nha và Morocco theo tôn giáo Kitô và Hồi giáo sinh sống hòa thuận. Sau đợt hơn 50.000 người di cư ồ ạt vào Ceuta tuần trước, căng thẳng trong cộng đồng có dấu hiệu gia tăng. Dù vậy, theo khảo sát dư luận, đa số cư dân tại đây mong muốn tiếp tục thuộc về Tây Ban Nha do sự khác biệt lớn về phúc lợi xã hội giữa Morocco và hai thành phố này.

Ảnh minh hoạ do AI tạo

Chính phủ Tây Ban Nha khẳng định Ceuta và Melilla nằm trong khu vực Schengen nhưng được áp dụng chế độ kiểm soát riêng biệt để quản lý biên giới nhằm đảm bảo an ninh, bao gồm kiểm tra chặt chẽ khi di chuyển giữa các enclaves với đất liền Tây Ban Nha.

Tương lai của các enclaves

Quan điểm về việc Tây Ban Nha có thể từ bỏ những lãnh thổ này còn chia rẽ. Năm 2022, Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez cam kết ủng hộ Morocco về chủ quyền Tây Sahara, nhưng đây không đồng nghĩa với việc chấp nhận các enclaves.

Các cuộc thảo luận sau sự kiện ồ ạt di cư cho thấy có thể có những điều chỉnh về cách Tây Ban Nha quản lý quan hệ biên giới và hợp tác an ninh với Morocco, nhưng không cho thấy sự thay đổi trong chính sách chủ quyền lâu dài của Tây Ban Nha đối với Ceuta và Melilla. Theo quan điểm các chuyên gia, áp lực chủ yếu do Morocco gây ra ở biên giới thay vì Tây Ban Nha.