Một thế hệ đồng loạt lên tiếng
Theo tờ The Wall Street Journal, những người biểu tình Gen Z đã xuống đường ở Ấn Độ, Paris và Frankfurt. Tại Mỹ, cử tri trẻ góp phần vào chiến thắng của Đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa kỳ, còn ở Serbia, làn sóng phản kháng do giới trẻ dẫn dắt đã góp phần dẫn đến sự sụp đổ của chính quyền.
Trước đó, các phong trào tương tự đã làm rung chuyển Bangladesh năm 2024, Nepal năm 2025, cũng như Kenya, Maroc và Madagascar. Mỗi phong trào có ngòi nổ riêng, từ tham nhũng đến thuế khóa, nhưng phía sau đều là cảm giác tương lai bị đánh cắp.
Quá trình chuyển sang tuổi trưởng thành rất tốn kém và vô cùng bấp bênh.
Học vấn cao hơn, bảo đảm ít hơn
Ở các nước thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), gần một nửa số thanh niên đã hoàn thành một hình thức giáo dục đại học, tăng từ mức 37,5% năm 2011. Thế nhưng, tại phần lớn các nước phát triển, tỷ lệ thất nghiệp của người trẻ có bằng đại học đang tăng nhanh hơn so với mặt bằng chung.
Một nghiên cứu của Ngân hàng Dự trữ Liên bang San Francisco cho thấy mức chênh lệch thu nhập giữa người tốt nghiệp đại học và người chỉ tốt nghiệp trung học hầu như đứng yên kể từ năm 2010, khi công nghệ giúp người lao động không có bằng cấp thu hẹp khoảng cách.
Trí tuệ nhân tạo và những công việc đầu đời
Hiện chưa có nhiều bằng chứng cho thấy AI gây mất việc làm trên diện rộng, nhưng giới kinh tế học cho rằng người mới đi làm là nhóm dễ tổn thương nhất. Tại Pháp, một nghiên cứu cho thấy số lập trình viên ở độ tuổi 20 được tuyển dụng đã giảm 42% kể từ tháng 11/2022 – thời điểm ChatGPT ra mắt công chúng – so với mức giảm 26% ở nhóm lập trình viên lớn tuổi hơn.
Người trẻ rất lo lắng rằng họ có thể đã chọn học một ngành sẽ trở nên hoàn toàn vô dụng trong vài năm tới.
Ở Ấn Độ, mỗi năm có khoảng 5 triệu người tốt nghiệp đại học. Theo nghiên cứu của Đại học Azim Premji, chỉ 7% trong số những người từng thất nghiệp tìm được việc làm hưởng lương ổn định trong vòng một năm, và chưa đến 4% có được công việc văn phòng.
Mái nhà ngày càng xa tầm với
Tình trạng thiếu nhà ở tại nhiều nước phát triển khiến việc thuê hay mua nhà vượt quá khả năng của người trẻ. Một vài con số đáng chú ý:
- Tại Tây Ban Nha, nơi hàng triệu người vừa biểu tình phản đối giá thuê nhà tăng cao, khoảng 82% người ở độ tuổi 20 vẫn sống với cha mẹ.
- Tại Mỹ, gần một nửa số người trưởng thành dưới 30 tuổi sống cùng cha hoặc mẹ, tăng từ 37% năm 2019.
- Tỷ lệ này cũng đang tăng ở Ireland và nhiều nước châu Âu khác.
Ngân sách nghiêng về người cao tuổi
Theo viện nghiên cứu Bruegel ở Brussels, tỷ trọng chi tiêu công của châu Âu chủ yếu phục vụ người cao tuổi đã tăng gấp đôi kể từ năm 1970, trong khi chi tiêu cho giáo dục – lĩnh vực mang lại lợi ích chủ yếu cho người trẻ – gần như không đổi, ở mức khoảng 4,7% GDP.
Số người trên 65 tuổi đông gấp đôi người trẻ, và giới chính trị gia ngần ngại làm phật lòng khối cử tri hưu trí đầy quyền lực. Chính phủ Pháp và Tây Ban Nha đã né tránh những cải cách lương hưu sâu rộng vốn có thể giải phóng nguồn lực cho thế hệ trẻ.
Khi người trẻ chọn “nằm thẳng”
Tại Trung Quốc, nơi tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên tăng mạnh, nhiều người trẻ chọn sống bằng tiền tiết kiệm hoặc dựa vào cha mẹ. Đầu năm nay, cơ quan tình báo nước này thậm chí đã lên tiếng cảnh báo về trào lưu “nằm thẳng” – chỉ làm ở mức tối thiểu.
Tại Anh, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên lên mức cao nhất trong hơn một thập kỷ, và hơn nửa triệu người trẻ không học, không làm, cũng không tìm việc. Thủ tướng Andy Burnham gọi xu hướng này là một thảm họa kinh tế và một thất bại về đạo đức, đồng thời cam kết hỗ trợ thế hệ trẻ.

















