Thỏa thuận tự nguyện tại Nhà Trắng
Ngày 29/9, đứng cạnh các lãnh đạo công nghệ như Giám đốc điều hành Meta Mark Zuckerberg, Giám đốc điều hành Nvidia Jensen Huang và Chủ tịch OpenAI Greg Brockman, ông Trump công bố thỏa thuận theo đó các công ty AI lớn sẽ áp dụng kiểm soát nội bộ, kiểm toán độc lập và giám sát của hội đồng quản trị để quản lý rủi ro.
Logic của chính quyền là dễ hiểu: AI đang trở thành nguồn sức mạnh kinh tế và quân sự, và Washington không muốn các quy định làm chậm doanh nghiệp Mỹ trong khi Trung Quốc tăng tốc. Nhưng theo ông Simon, câu hỏi đặt ra là điều gì xảy ra khi quốc gia phát triển nhiều hệ thống AI mạnh nhất thế giới tuyên bố rằng chính các công ty tạo ra chúng sẽ chủ yếu tự giám sát mình, trong khi tác động của một mô hình AI không dừng lại ở biên giới nơi nó ra đời.
Ba cách tiếp cận, ba con đường
Thế giới đang chứng kiến ba mô hình quản trị AI rất khác nhau:
- Mỹ: thỏa thuận tự nguyện, dựa chủ yếu vào việc doanh nghiệp tự giám sát
- Liên minh châu Âu: Đạo luật AI áp đặt nghĩa vụ ràng buộc với các mô hình AI đa dụng, yêu cầu bổ sung với hệ thống có rủi ro hệ thống
- Trung Quốc: kết hợp quản lý trong nước với nỗ lực chủ động định hình thảo luận quốc tế
- Tổ chức Hợp tác AI Thế giới do Trung Quốc đề xuất chính thức ra đời tại Thượng Hải tháng 7/2026 với 29 quốc gia ký kết
Bắc Kinh công khai tham vọng này qua Kế hoạch hành động quản trị AI toàn cầu năm 2025, kêu gọi hợp tác quốc tế, nâng cao năng lực và một khuôn khổ bao trùm hơn, với Liên hợp quốc là kênh chính. Theo ông Simon, Trung Quốc ngày càng coi tiêu chuẩn, mạng lưới và hợp tác khoa học quốc tế là một phần trong chiến lược công nghệ tổng thể.
Dẫn đầu công nghệ chưa phải là dẫn dắt luật chơi
Ông Simon lập luận rằng Mỹ có thể giữ vị trí dẫn đầu ở nhiều lĩnh vực AI quan trọng nhưng vẫn đánh mất ảnh hưởng đối với những quy tắc chi phối nó. Nếu câu trả lời chính của Washington là để các công ty AI tiên phong tự giám sát, một số chính phủ có thể học theo, nhưng số khác sẽ kết luận rằng những hệ thống có hệ quả xuyên biên giới không thể phó mặc cho phán đoán của doanh nghiệp.
Kết quả có thể là một tấm “chăn chắp vá” luật lệ: doanh nghiệp Mỹ hoạt động theo khung tự nguyện, người dùng châu Âu đối mặt yêu cầu pháp lý chi tiết, còn các chính phủ khác tự xây dựng cách tiếp cận riêng.
Dẫn đầu về công nghệ và dẫn dắt về thể chế không phải là một.
Tiếng nói của các nước đang phát triển
Nhiều nước đang phát triển muốn hưởng lợi kinh tế từ AI mà không trở thành người tiêu dùng vĩnh viễn của những công nghệ có tiêu chuẩn do nơi khác đặt ra. Trung Quốc đã nắm bắt mối quan tâm này, đưa việc nâng cao năng lực AI và hợp tác với Nam bán cầu vào thông điệp quốc tế, như Sáng kiến hợp tác quốc tế AI+ tháng 9/2025. Theo ông Simon, Washington cần nhận ra sức hấp dẫn của thông điệp đó với những quốc gia muốn có tiếng nói lớn hơn trong việc định hình luật chơi công nghệ.
Tránh vòng xoáy an ninh
Cạnh tranh AI Mỹ - Trung có nguy cơ trở thành một “thế lưỡng nan an ninh”. Vì vậy, theo ông Simon, kênh liên lạc giữa hai cường quốc rất quan trọng, kể cả khi bất đồng lớn chưa được giải quyết: thử nghiệm năng lực mô hình nguy hiểm ra sao, chia sẻ thông tin gì sau sự cố AI nghiêm trọng, xử lý rủi ro an ninh mạng thế nào và khi nào ứng dụng quân sự cần thêm biện pháp bảo vệ.
Ông đề xuất cách tiếp cận “cởi mở thông minh”: duy trì kênh trao đổi khoa học Mỹ - Trung đi kèm các biện pháp an ninh phù hợp. Mục tiêu thực tế không phải một cơ quan quản lý AI toàn cầu, mà là thuật ngữ chung về rủi ro nghiêm trọng, quy trình thử nghiệm tương đương và cơ chế báo cáo sự cố. Liên hợp quốc đã bắt đầu xây dựng năng lực này khi Đại hội đồng bổ nhiệm 40 thành viên vào Hội đồng Khoa học Quốc tế Độc lập về AI hồi tháng 2.
Không chính phủ nào cần muốn một cuộc chạy đua vũ trang thì áp lực cạnh tranh vẫn có thể tạo ra điều gì đó giống như vậy.
















