Khi đối ngoại trở thành chuyện bữa cơm
Không kể từ năm 2006 – khi đảng Cộng hòa của Tổng thống George W. Bush mất cả hai viện Quốc hội giữa lúc cuộc chiến Iraq ngày càng mất lòng dân – cách một tổng thống Mỹ xử lý các vấn đề quốc tế mới trở nên trung tâm đến vậy trong bầu cử giữa kỳ. Lần này, phản ứng chính trị có thể còn lớn hơn, bởi cử tri cảm nhận trực tiếp nỗi đau kinh tế từ giá xăng và hóa đơn thực phẩm. Một số con số đáng chú ý:
- Khoảng 78% người Mỹ đổ lỗi cho chính sách của ông Trump về việc giá cả tăng nhanh hơn thu nhập, theo thăm dò Reuters/Ipsos đầu tháng 10.
- Tỷ lệ ủng hộ ông Trump giảm xuống 31%, mức thấp nhất trong cả hai nhiệm kỳ, theo thăm dò Reuters/Ipsos kết thúc ngày 19/10.
- Trong câu hỏi bỏ phiếu chung cho Quốc hội, 47% cử tri đã đăng ký chọn đảng Dân chủ, so với 35% chọn đảng Cộng hòa.
Điểm mấu chốt là người dân đang trải nghiệm tác động từ cuộc chiến và các chính sách khác của ông Trump.
Chính trị chi phối chính sách đối ngoại
Dù công khai phủ nhận, ông Trump dường như nhận thấy mối liên hệ mà cử tri đang vạch ra giữa chính sách đối ngoại và chi phí sinh hoạt, dẫn tới một số quyết định gây tranh cãi trước bầu cử. Ông dỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với dầu diesel xuất khẩu của Nga để kéo giá nhiên liệu xuống – bước đi mà giới phê bình, kể cả một số nghị sĩ Cộng hòa, cho rằng củng cố ấn tượng ông ngày càng nghiêng về Moscow.
Ông cũng yêu cầu Kyiv ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu Nga, dù giới chuyên gia cho rằng giá năng lượng tăng chủ yếu do cuộc chiến mà ông cùng Israel phát động chống Iran gần tám tháng trước. Ông hứa không ra lệnh tấn công mới vào Iran trước bầu cử, trong khi nhiều nguồn tin cho rằng Mỹ và Israel đang chuẩn bị cho khả năng leo thang sau đó.
Ông Trump khẳng định người Mỹ nên chấp nhận giá xăng cao tạm thời để ngăn Iran phát triển vũ khí hạt nhân. Iran nói chương trình hạt nhân của mình phục vụ mục đích dân sự, còn cơ quan giám sát hạt nhân Liên hợp quốc và cộng đồng tình báo Mỹ từng đánh giá Tehran đã đóng cửa chương trình phát triển vũ khí hạt nhân từ năm 2003. Một số ứng viên Cộng hòa đã tách mình khỏi ông Trump trong các vấn đề từ Trung Đông đến cuộc chiến thương mại với Canada, trong khi các quan chức cấp cao Iran cho biết Tehran cố tình giữ giá dầu cao để gây bất lợi cho ông Trump.
Tổng thống Trump luôn nói rõ về những xáo trộn thị trường tạm thời do xung đột ở Iran, nhưng sự tương phản giữa thành tích kinh tế của Tổng thống Trump và lựa chọn tai hại của đảng Dân chủ là rõ ràng.
“Vấn đề là kinh tế”
Bầu cử giữa kỳ từ lâu được xem là cuộc trưng cầu ý dân về thành tích của tổng thống đương nhiệm, và câu nói nổi tiếng thời Clinton “vấn đề là kinh tế” vẫn đúng. Các thăm dò cho thấy dù cử tri xếp chính sách đối ngoại ở cuối danh sách ưu tiên, đa số người Mỹ thấy rõ cuộc chiến Iran và thuế quan đang góp phần đẩy chi phí của họ tăng cao.
Khảo sát của Hội đồng Chicago về Các vấn đề Toàn cầu cho thấy phần lớn người Mỹ tin rằng các hành động đối ngoại của chính quyền đã làm tổn hại vị thế toàn cầu của nước Mỹ cũng như điều kiện kinh tế quốc gia và hộ gia đình. Giới phân tích cho rằng kể từ khi trở lại Nhà Trắng, ông Trump đã làm rung chuyển trật tự quốc tế dựa trên luật lệ mà Washington từng kiến tạo sau Thế chiến thứ hai, trong khi quan hệ với các đồng minh ngày càng xấu đi.
Sau ngày 3/11: kiềm chế hay tự do hơn?
Đảng Dân chủ được dự báo rộng rãi sẽ giành quyền kiểm soát Hạ viện, còn Thượng viện ngày càng bất định, dù đảng Cộng hòa vẫn có một số lợi thế mang tính cấu trúc trong các cuộc đua theo từng bang và từng khu vực. Mất một trong hai viện có thể khiến chương trình nghị sự của ông Trump trong hai năm cuối nhiệm kỳ gặp khó, nhưng Quốc hội vẫn khó hạn chế khả năng ông theo đuổi chính sách đối ngoại theo ý mình.
Với nhiều tổng thống cảm thấy bị kiềm chế về chính trị trong nước, chính sách đối ngoại là lĩnh vực mà họ có thể hành động tương đối tự do.
Theo giới phân tích, cách ông Trump xử lý các đối thủ như Iran, Nga, Trung Quốc hay thậm chí Cuba, cũng như với các đồng minh, có thể diễn biến theo cả hai hướng – hoặc ông có thể mất hứng thú và dồn sức cho các dự án xây dựng như phòng khiêu vũ ở Nhà Trắng. Dù thế nào, lá phiếu ngày 3/11 sẽ là thước đo quan trọng cho cách người Mỹ đánh giá cái giá của chính sách đối ngoại.
