1. Khi lời giải cũ không còn đúng
Christina Applegate, gương mặt quen thuộc qua các phim Married... with Children và Dead to Me, từng công bố chẩn đoán đa xơ cứng vào năm 2021. Suốt những năm sau đó, bà mô tả công khai khó khăn với việc đi lại, giữ thăng bằng và thực hiện các sinh hoạt cơ bản. Vì vậy, thông báo mới của bác sĩ không đơn giản là sự giải tỏa mà còn khiến câu chuyện sức khỏe của bà trở nên khó hiểu hơn.
Trong chương trình MeSsy do bà thực hiện cùng diễn viên Jamie-Lynn Sigler, người cũng sống với đa xơ cứng, Applegate kể rằng các triệu chứng nghiêm trọng vẫn hiện diện. Bà tiếp tục phải sử dụng xe lăn khi đến bệnh viện và không thể đi bộ quãng ngắn từ ô tô vào phòng khám. Đánh giá mới không đồng nghĩa với việc cơ thể đã hồi phục, cũng không tự động đưa ra một chẩn đoán thay thế.
“Tôi trở lại điểm xuất phát, nơi tôi không biết điều gì đang xảy ra với mình.” — Christina Applegate
2. Chẩn đoán thần kinh là quá trình ghép nhiều mảnh bằng chứng
Đa xơ cứng, thường viết tắt là MS, là bệnh liên quan đến hệ miễn dịch gây tổn thương trong hệ thần kinh trung ương. Các biểu hiện như tê bì, yếu cơ, mệt mỏi, rối loạn thăng bằng hoặc thị giác không chỉ xuất hiện ở MS. Vì thế, triệu chứng dù rất thật và nặng nề vẫn không đủ để kết luận một căn bệnh cụ thể.
Theo National Multiple Sclerosis Society và Cleveland Clinic, không tồn tại một xét nghiệm duy nhất xác nhận MS cho mọi trường hợp. Bác sĩ cần đối chiếu tiền sử, khám thần kinh, chụp MRI não và tủy sống, đôi khi xét nghiệm dịch não tủy và các xét nghiệm nhằm loại trừ nguyên nhân khác. Diễn tiến theo thời gian cũng có thể làm thay đổi cách hiểu những hình ảnh hoặc dấu hiệu từng được cho là đặc trưng.
3. Một nhãn bệnh có thể định hình cả hành trình điều trị
Bác sĩ thần kinh Benjamin Greenberg của UT Southwestern Medical Center cảnh báo rằng khi tên bệnh đã được ghi vào hồ sơ, những người khám tiếp theo có thể vô thức diễn giải kết quả theo kết luận trước đó. Đây là một dạng thiên lệch xác nhận trong chăm sóc y tế, không nhất thiết xuất phát từ sự bất cẩn của riêng một bác sĩ.
Ông nêu ước tính khoảng 10% trong những nghiên cứu đáng tin cậy về chẩn đoán nhầm MS; tỷ lệ thay đổi theo nhóm bệnh nhân và phương pháp nghiên cứu. Thông điệp quan trọng không phải nghi ngờ mọi chẩn đoán, mà là thường xuyên kiểm tra xem bằng chứng có còn phù hợp, đặc biệt khi diễn biến bệnh không giống dự kiến hoặc kết quả mới xuất hiện.
“Khi nhận một chẩn đoán nghiêm trọng hoặc mạn tính, nếu có điều kiện, việc tìm thêm ý kiến chuyên môn luôn hữu ích.” — Benjamin Greenberg
4. Tâm lý người bệnh khi sự chắc chắn bị lấy đi
Applegate từng trở thành tiếng nói nổi bật của cộng đồng sống chung với MS. Vì thế, ngoài nỗi bất an về sức khỏe, bà còn chia sẻ cảm giác như đã phụ lòng những người tìm thấy sự đồng cảm qua câu chuyện của mình. Song việc chia sẻ một trải nghiệm thật dựa trên thông tin y khoa được cung cấp khi ấy không làm mất đi giá trị của những khó khăn đã trải qua.
Câu chuyện này cũng cho thấy hai điều có thể cùng đúng: một chẩn đoán cần được sửa lại, và một con người vẫn đang thực sự chịu đau đớn. Sự hỗ trợ của gia đình, chuyên gia phục hồi chức năng và đội ngũ điều trị không nên chờ đến khi mọi câu hỏi về tên bệnh đều được giải đáp.
5. Bài học cho y tế và người bệnh
Ý kiến chuyên môn thứ hai, đặc biệt từ bác sĩ thần kinh có kinh nghiệm về bệnh mất myelin, có thể hữu ích khi nhận chẩn đoán mạn tính nghiêm trọng. Người bệnh có thể chuẩn bị hồ sơ chụp chiếu, danh sách thuốc, mô tả triệu chứng theo mốc thời gian và những câu hỏi chưa được giải đáp để quá trình rà soát hiệu quả hơn.
Điều quan trọng là không tự ngừng thuốc hoặc thay đổi điều trị chỉ vì đọc thông tin về một ca bệnh nổi tiếng. Mỗi kết quả kiểm tra cần được giải thích trong bối cảnh lâm sàng riêng. Đối với Applegate, nguyên nhân thực sự của các triệu chứng vẫn chưa được công bố; câu chuyện hiện tại là hành trình tiếp tục tìm câu trả lời, chứ không phải bằng chứng cho một bệnh khác.
