Từ xưởng sản xuất đến nơi tạo ra thuốc mới
Trong nhiều thập niên, thế mạnh của Trung Quốc trong chuỗi cung ứng dược phẩm gắn với nguyên liệu, hoạt chất và sản xuất quy mô lớn. Báo cáo thường niên USCC năm 2026 cho rằng vị thế đang thay đổi: các công ty tại Trung Quốc không chỉ gia công mà còn phát triển những liệu pháp có thể bán quyền khai thác cho các hãng dược lớn. Đây là sự dịch chuyển có ý nghĩa vì giá trị cao nhất của ngành nằm ở phát minh, thử nghiệm lâm sàng và quyền sở hữu trí tuệ, chứ không chỉ ở nhà máy.
Trong phiên thảo luận tại Quốc hội Mỹ, thành viên USCC Leland Miller cảnh báo rằng Trung Quốc đang tiến tới khả năng trở thành trung tâm đổi mới dược phẩm có sức cạnh tranh trực tiếp với Mỹ. Đó là đánh giá về xu hướng, không phải kết luận Trung Quốc đã thay thế vị trí của Mỹ. Các trung tâm nghiên cứu Mỹ vẫn có lợi thế về khoa học cơ bản, vốn đầu tư mạo hiểm và mạng lưới phát triển thuốc toàn cầu.
Những hợp đồng cấp phép khiến Washington lo lắng
Khi một doanh nghiệp dược mua quyền phát triển hoặc thương mại hóa thuốc đang nghiên cứu ở Trung Quốc, họ thường trả một khoản ban đầu, sau đó thanh toán thêm nếu dự án đạt những cột mốc thử nghiệm hoặc doanh thu. Giá trị công bố của hợp đồng vì thế không đồng nghĩa tiền mặt đã được chuyển giao.
Song những khoản trả trước ngày một lớn cho thấy các đối tác quốc tế đánh giá nghiêm túc chất lượng danh mục thuốc Trung Quốc.
Một phân tích khác do Ủy ban An ninh Quốc gia về Công nghệ Sinh học Mới nổi (NSCEB) công bố ngày 19/11 xem xét 57 thỏa thuận giữa các tập đoàn dược hoạt động tại Mỹ và doanh nghiệp Trung Quốc trong giai đoạn 2023–2026. Cơ quan này lo ngại dòng vốn và kinh nghiệm quản lý thử nghiệm có thể giúp đối thủ xây dựng hệ sinh thái đổi mới lâu dài. Ngược lại, những người ủng hộ cấp phép cho rằng hợp tác là phương thức thông thường để đưa liệu pháp đầy hứa hẹn tới bệnh nhân nhiều nước.
Siết đầu tư không đồng nghĩa đóng cửa phòng thí nghiệm
Washington đang cân nhắc công cụ giám sát đầu tư ra nước ngoài đối với công nghệ sinh học. Một đề xuất của Bộ Tài chính Mỹ hồi tháng 10 có thể hạn chế những giao dịch liên quan đến góp vốn, liên doanh và chia sẻ lợi ích ở một số lĩnh vực nhạy cảm. Tuy nhiên, quyền sử dụng một ứng viên thuốc theo hợp đồng cấp phép thuần túy có thể được xử lý khác với việc nắm cổ phần trong công ty nghiên cứu. Cách phân biệt này đặc biệt quan trọng khi thị trường liên kết nhiều hình thức hợp tác phức tạp.
Nếu quy định quá rộng, doanh nghiệp Mỹ có thể mất cơ hội tiếp cận liệu pháp mới trong khi đối tác châu Âu hoặc nơi khác tiếp tục hợp tác. Nếu quá lỏng, chính quyền lo ngại các khoản đầu tư hỗ trợ một hệ sinh thái công nghệ mà Washington muốn giảm phụ thuộc. Chính sách hiệu quả đòi hỏi xác định rủi ro cụ thể, bảo vệ dữ liệu nhạy cảm và vẫn duy trì các lối đi minh bạch cho nghiên cứu phục vụ sức khỏe.
Người bệnh ở vị trí nào trong cuộc cạnh tranh?
Sự nổi lên của một trung tâm nghiên cứu mới có thể tạo thêm cạnh tranh, hạ chi phí phát triển và mở rộng danh mục thuốc thử nghiệm. Nhưng lợi ích đó chỉ trở thành hiện thực khi kết quả nghiên cứu được kiểm chứng, dữ liệu đáng tin và cơ quan quản lý đánh giá nghiêm ngặt về an toàn, hiệu quả. Không phải mọi ứng viên thuốc có hợp đồng trị giá hàng tỷ USD đều được cấp phép lưu hành.
Các doanh nghiệp Trung Quốc tỏ ra chưa quá nao núng trước những cảnh báo chính sách, một phần bởi nhu cầu từ đối tác toàn cầu vẫn hiện hữu. Dẫu vậy, sự không chắc chắn về quy định có thể khiến việc gọi vốn, lập liên doanh hoặc lựa chọn địa điểm thử nghiệm khó khăn hơn. Trong cuộc đua này, thước đo quan trọng không chỉ là số thương vụ, mà là số phương pháp điều trị tốt được phát triển, thẩm định và đến tay bệnh nhân với chi phí hợp lý.
















