Lời hứa thương mại cần được kiểm chứng bằng chuyến hàng
Reuters đối chiếu cam kết trong mười thỏa thuận thương mại với số liệu xuất khẩu của Mỹ và ghi nhận kết quả thực hiện không đồng đều. Có những thời điểm xuất khẩu tăng sau thông báo của Nhà Trắng, nhưng đà tăng nhanh chóng suy yếu. Đó không hẳn là bằng chứng thỏa thuận hoàn toàn vô ích: các nhà nhập khẩu có thể được tiếp cận thị trường thuận lợi hơn. Song quyết định đặt hàng vẫn tùy thuộc giá bán, chất lượng, vận chuyển và khả năng cung ứng liên tục.
Chính quyền Mỹ cho biết đàm phán giúp giảm một số yêu cầu kiểm dịch đối với cây trồng, vật nuôi và mở rộng hạn ngạch nhập khẩu thuế thấp. Những thay đổi đó có giá trị dài hạn, nhưng phải phân biệt giữa quyền tiếp cận thị trường, cam kết mua tối thiểu và hàng hóa đã được ghi nhận qua hải quan. Ba khái niệm này không thể dùng thay cho nhau khi đánh giá lợi ích mà người nông dân thật sự nhận được.
Trung Quốc: đậu tương phục hồi nhưng các rào cản chưa biến mất
Theo Reuters, Trung Quốc có khả năng đạt mục tiêu mua 25 triệu tấn đậu tương Mỹ trong năm 2026, dù mức giao dịch vẫn thấp hơn thời kỳ trước khi Washington áp thuế diện rộng tháng 4/2025. Các doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc đã đặt gần 20 triệu tấn từ vụ mùa hiện tại; ngược lại, nhiều nhà nhập khẩu tư nhân vẫn lựa chọn nguồn hàng Brazil. Thuế 10% của Bắc Kinh đối với đậu tương Mỹ tiếp tục tác động đến bài toán giá cả.
Bức tranh kém sáng sủa hơn đối với những mặt hàng ngoài đậu tương. Washington từng nói Bắc Kinh cam kết mua 17 tỷ USD nông sản khác mỗi năm, với mục tiêu năm 2026 được điều chỉnh theo thời gian hiệu lực. Nhưng từ hội nghị tháng 5 đến hết tháng 9, kim ngạch xuất khẩu các mặt hàng này của Mỹ sang Trung Quốc chưa tới 2,5 tỷ USD, theo Reuters. Nhà Trắng cũng thừa nhận Trung Quốc mới thực hiện một phần thỏa thuận đạt được tại Busan.
Đông Nam Á: chỉ tiêu lớn gặp thực tế thận trọng
Indonesia đồng ý nhập 4,5 tỷ USD nông sản Mỹ trong thỏa thuận tháng 2, nhưng chín tháng đầu năm 2026 mới ghi nhận chưa đến 2,4 tỷ USD xuất khẩu từ Mỹ, tương đương mức phổ biến trong nhiều năm. Đến tháng 9, lượng đậu tương giao mới đạt khoảng 54% mục tiêu 3,5 triệu tấn một năm.
Lúa mì chưa đến một phần tư chỉ tiêu; khô đậu tương chỉ tương đương khoảng 4% mức 3,8 triệu tấn. Một bản tin khác của Reuters ngày 20/11 còn lưu ý Indonesia chưa phê chuẩn thỏa thuận tháng 2.
Tại Malaysia, thỏa thuận năm 2025 hứa hẹn mở thêm cơ hội cho cao lương, thịt lợn và gia cầm Mỹ. Tuy nhiên, xuất khẩu thịt lợn chín tháng đầu năm 2026 giảm 52% so với cùng kỳ, còn số liệu được Reuters dẫn không ghi nhận lô cao lương hay gia cầm nào. Bangladesh cũng nhập lúa mì và sản phẩm đậu tương thấp hơn lượng nêu trong thỏa thuận tháng 2. Đây là ảnh chụp tình hình theo giai đoạn, chưa phải kết luận về mọi mục tiêu cả năm, nhưng đủ cho thấy việc thực thi vẫn là thử thách.
Tại sao mở cửa thị trường chưa chắc tạo ra đơn hàng
Thương mại nông sản chịu ảnh hưởng lớn từ cước tàu, tỷ giá, mùa vụ, quy tắc phòng dịch và rủi ro chính sách. Một chính phủ có thể giảm thuế hoặc cam kết mua hàng; nhà máy chế biến và cơ sở chăn nuôi vẫn so sánh nhiều nhà cung cấp. Với những mặt hàng giao dịch khối lượng lớn, chênh lệch giá nhỏ cũng đủ khiến dòng hàng chuyển hướng. Chính sách thuế khó đoán còn khuyến khích khách mua phân tán nguồn cung.
Các báo cáo của Bộ Nông nghiệp Mỹ năm 2026 cho thấy mức thuế trả đũa đối với đậu tương Mỹ góp phần duy trì nhu cầu thương mại dành cho nguồn hàng Nam Mỹ tại Trung Quốc. Vì vậy, tái lập niềm tin cần nhiều hơn một tuyên bố chung sau hội nghị. Doanh nghiệp cần luật chơi ổn định, nhà xuất khẩu cần biên lợi nhuận có thể dự tính, còn người trồng trọt cần đơn hàng lặp lại qua nhiều mùa vụ.
Đằng sau con số xuất khẩu là sinh kế và uy tín chính sách
Với Nhà Trắng, những thỏa thuận được công bố cho thấy sức ép đàm phán có thể mang lại nhượng bộ. Chính quyền đề cao các thay đổi về tiếp cận thị trường cùng triển vọng thương mại tương lai; Reuters ngày 19/11 cũng đưa tin về các giao dịch khác tại Đông Nam Á. Trong khi đó, các nhà phân tích hoài nghi cho rằng doanh số nông sản hiện tại chưa đủ chứng minh một bước ngoặt lớn. Scott Lincicome thuộc Cato Institute nhận xét với Reuters rằng hành động thực tế chưa theo kịp lời nói.
Đối với nông dân, tranh luận này gắn với giá giống, phân bón, lãi vay và quyết định gieo trồng vụ tiếp theo. Một đánh giá công bằng đòi hỏi số liệu xuất khẩu theo từng sản phẩm trong thời gian đủ dài, đồng thời phân biệt văn kiện đã có hiệu lực với thỏa thuận còn chờ triển khai. Hy vọng vào tương lai và sự thất vọng trước mắt đều cần được đặt dưới ánh sáng của những chứng cứ có thể kiểm tra.

















