Một chiến trường không còn ranh giới rõ ràng
“Chiến tranh lai” thường chỉ kiểu đối đầu kết hợp đe dọa quân sự truyền thống với cấm vận, hoạt động mạng, tình báo và cạnh tranh định hướng dư luận. Trong bài viết ngày 18/11, Tehran Times cho rằng Washington và Israel chuyển sang cách tiếp cận này sau khi không đạt mục tiêu bằng vũ lực trực tiếp. Cần hiểu đây là cách diễn giải từ phía Iran. Bài báo không đưa ra bằng chứng có thể kiểm chứng độc lập để xác nhận mọi cuộc biểu tình, biến động kinh tế hay sự cố an ninh trong nước đều nằm trong một chiến dịch thống nhất do nước ngoài chỉ đạo.
Sự phân biệt ấy quan trọng bởi khó khăn kinh tế và bất bình xã hội cũng có thể bắt nguồn từ chính sách trong nước, ngay cả khi trừng phạt bên ngoài đang gây tác động. Cấm vận gây sức ép lên đầu tư và sức mua; cách điều hành giá cả, việc làm và dịch vụ công cũng ảnh hưởng đến niềm tin. Quy mọi tiếng nói phản biện thành sự thao túng từ bên ngoài dễ che khuất nguyện vọng chính đáng. Ngược lại, xem nhẹ nguy cơ phá hoại hoặc thông tin giả cũng không phù hợp. Mỗi cáo buộc cần được xem xét dựa trên nguồn và chứng cứ riêng.
Eo biển Hormuz là điểm nóng có thể kiểm chứng
Những diễn biến trên biển cụ thể hơn nhiều so với lời khẳng định về ý đồ bí mật. AP ngày 16/11 xác nhận tàu sân bay USS Theodore Roosevelt đến Trung Đông, nâng số tàu sân bay Mỹ trong khu vực lên ba chiếc.
Việc tập trung lực lượng cho thấy khả năng phản ứng quân sự nhanh chóng, nhưng tự nó không chứng minh Mỹ đã quyết định mở chiến dịch toàn diện mới. Hoạt động triển khai diễn ra giữa các tin tức về tàu chở dầu hư hại và những vụ đấu hỏa lực giữa Iran với lực lượng Mỹ.
Hormuz nối các nhà sản xuất dầu khí vùng Vịnh với thị trường thế giới. Vì thế, một cuộc tấn công vào tàu hàng, trạm radar hay vị trí ven biển có thể gây hậu quả vượt xa phạm vi chiến sự. Thủy thủ, doanh nghiệp bảo hiểm và người tiêu dùng năng lượng đều chịu tác động, ngay cả khi chính phủ mô tả hành động của mình là có giới hạn hoặc chỉ nhằm tự vệ. Các bản tường thuật từ Washington và Tehran thường khác nhau về từng vụ việc; trách nhiệm và thiệt hại chưa xác minh phải được trình bày như cáo buộc, không phải sự thật đã ngã ngũ.
Nút thắt hạt nhân và ngoại giao chưa được tháo gỡ
Nỗ lực ngoại giao vẫn chưa giải quyết những bất đồng cốt lõi. Reuters ngày 2/11 đưa tin các tiếp xúc qua trung gian Qatar tiếp tục sau vòng thương lượng không đạt đột phá. Những vấn đề tồn đọng liên quan đến vật liệu hạt nhân Iran, lệnh trừng phạt, bảo đảm chống tấn công mới và cơ chế thanh sát. Ngày 19/11, Reuters cho biết Mỹ, Anh, Pháp và Đức cùng thúc giục Iran cho thanh sát viên Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế, tức IAEA, tiếp cận trở lại các cơ sở hạt nhân từng bị không kích.
Iran lập luận các cuộc tấn công đã làm thay đổi căn bản điều kiện thanh sát, còn các nước phương Tây coi giám sát là yêu cầu thiết yếu để xây dựng niềm tin vào mục đích hòa bình của chương trình hạt nhân. Tranh cãi đó không thể hóa giải chỉ bằng những tuyên bố an ninh đối nghịch. Việc xác minh đáng tin cậy, những bước đi có đi có lại và kênh giảm căng thẳng là điều cần thiết để ngoại giao không chỉ trở thành khoảng lặng giữa các đợt sử dụng vũ lực.
Cuộc chiến thông tin và cái giá con người
Tehran Times còn đề cập những nghi vấn về hoạt động tình báo, nhóm vũ trang và “thời điểm số không”, khi một sự cố địa phương có thể bị đẩy thành bất ổn quy mô lớn. Những nội dung này vẫn là giả thuyết hoặc cáo buộc nếu thiếu bằng chứng độc lập, rõ nguồn gốc. Trong thời chiến, một thông tin đáng sợ có thể tạo hiệu ứng chính trị trước khi được kiểm chứng. Bởi vậy, chính quyền, báo chí và công chúng đều có trách nhiệm không biến suy đoán thành sự thật chỉ bằng cách lặp đi lặp lại.
Những hệ lụy lại rất thật: gia đình lo giá cả và an toàn, công dân Iran muốn bày tỏ bất bình, thủy thủ đi qua vùng biển nguy hiểm. Tin tức thường tập trung vào tàu sân bay và tên lửa, song sự xói mòn khả năng kiểm chứng và giải quyết bất đồng hòa bình cũng là tổn thất sâu sắc. Giảm căng thẳng bền vững đòi hỏi kiềm chế trên biển, tôn trọng quyền bày tỏ nguyện vọng của người dân và đàm phán hạt nhân có thể kiểm chứng, thay vì chỉ giành ưu thế trong cuộc chiến lời kể.
















