Lời kêu gọi hòa bình giữa diễn đàn kinh tế
Trong bài phát biểu trước các nhà lãnh đạo Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương, Lee đưa vấn đề an ninh Bán đảo Triều Tiên vào một không gian vốn chú trọng thương mại và tăng trưởng. APEC không phải bàn đàm phán đình chiến, song rủi ro quân sự có thể làm gián đoạn vận tải, chuỗi cung ứng, đầu tư và niềm tin thị trường của cả khu vực. Theo Reuters và Yonhap ngày 19/11, ông kỳ vọng việc khôi phục đối thoại với Triều Tiên sẽ mở đường cho những cuộc thảo luận về kết thúc cuộc chiến kéo dài trên phương diện chính trị và thiết lập cơ chế hòa bình lâu dài.
Điều cần chú ý là Lee không thông báo một cuộc gặp đã được ấn định, cũng không công bố nhượng bộ hay lộ trình thương lượng cụ thể. Ông nói về điều kiện cần trước khi nói đến kết quả. Sự thận trọng ấy giúp tránh kỳ vọng quá mức, nhưng cũng phản ánh thách thức lớn nhất: Seoul không thể tự mình mở cánh cửa đối thoại. Bình Nhưỡng cần có động lực tham gia, còn các nước có ảnh hưởng tới trừng phạt và bảo đảm an ninh phải ủng hộ một tiến trình đủ tin cậy.
Vai trò của Bắc Kinh và bài toán các cường quốc
Bối cảnh hội nghị khiến Trung Quốc giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Cố vấn An ninh Quốc gia Hàn Quốc Wi Sung-lac cho biết Chủ tịch Trung Quốc Xi Jinping đã nói với Lee trong cuộc gặp ngày 18/11 rằng Bắc Kinh sẽ đóng vai trò xây dựng để thúc đẩy hòa bình.
Yonhap cũng đưa tin Trung Quốc ủng hộ nỗ lực nối lại trao đổi giữa Triều Tiên và Hoa Kỳ. Bắc Kinh có quan hệ lâu dài với Bình Nhưỡng và những kênh ảnh hưởng khác Seoul, nhưng ảnh hưởng không đồng nghĩa với khả năng quyết định thay Triều Tiên.
Sự hiện diện của lãnh đạo Nga và Hoa Kỳ tại APEC đặt thêm câu hỏi về khả năng vấn đề hạt nhân và trừng phạt được đưa vào trao đổi giữa các cường quốc. Với Hàn Quốc, đây vừa là cơ hội vừa là phép thử. Hỗ trợ từ bên ngoài có thể giảm căng thẳng, nhưng một thỏa thuận thiếu tiếng nói thực chất của người dân và chính quyền trên Bán đảo Triều Tiên khó có tính bền vững. Việc Lee kêu gọi cộng đồng khu vực hợp tác cho thấy Seoul muốn tranh thủ sức mạnh ngoại giao đa phương mà không từ bỏ vai trò chủ thể trong câu chuyện hòa bình của mình.
Vì sao đình chiến chưa phải là hòa bình
Chiến tranh Triều Tiên bắt đầu năm 1950 và giao tranh quy mô lớn chấm dứt theo hiệp định đình chiến ngày 27/7/1953. Theo tư liệu của Bộ chỉ huy Liên Hợp Quốc tại Hàn Quốc, văn kiện do đại diện Bộ chỉ huy Liên Hợp Quốc, quân đội Triều Tiên và lực lượng Trung Quốc ký kết. Hiệp định giúp ngừng tiếng súng, nhưng không tạo ra một giải pháp chính trị toàn diện. Những nỗ lực tiếp theo không dẫn đến hiệp ước hòa bình, khiến Bán đảo Triều Tiên duy trì cơ chế kiểm soát xung đột thay vì một thỏa thuận khép lại tận gốc tình trạng đối đầu.
Chính khoảng trống lịch sử ấy làm lời kêu gọi của Lee có sức nặng nhân văn. Những gia đình bị chia cắt đã sống qua nhiều thế hệ với hy vọng đoàn tụ khi gần, khi xa. Một nền hòa bình thực chất đòi hỏi nhiều hơn nghi thức ngoại giao: đường dây liên lạc khẩn cấp, biện pháp ngăn đụng độ ngoài ý muốn, cơ chế kiểm chứng và khả năng duy trì cam kết khi lãnh đạo thay đổi. Ngay cả những bước hợp tác khiêm tốn cũng có giá trị nếu giúp ngăn một sự hiểu lầm leo thang thành khủng hoảng.
Từ tuyên bố thiện chí đến lòng tin có thể kiểm chứng
Chương trình vũ khí của Triều Tiên, hệ thống trừng phạt quốc tế và lợi ích an ninh của các nước xung quanh khiến khả năng đạt thỏa thuận toàn diện trở nên phức tạp. Những người ủng hộ đối thoại cho rằng ngừng tiếp xúc quá lâu sẽ nuôi dưỡng nghi kỵ và làm mất cơ hội xuống thang. Ngược lại, phe hoài nghi lo các cuộc thương lượng thiếu nghĩa vụ rõ ràng có thể đem lại lợi ích chính trị mà không hạn chế được năng lực hạt nhân. Hai góc nhìn này đều cần được xem xét nếu mục tiêu là một thỏa thuận có thể bảo vệ con người trong thực tế.
Bên lề hội nghị, Lee còn gặp Thủ tướng Canada Mark Carney ngày 19/11; hai bên nhất trí hợp tác xây dựng chuỗi cung ứng năng lượng ổn định và cùng có lợi. Cuộc trao đổi này không trực tiếp giải quyết vấn đề Triều Tiên, nhưng phản ánh một tư duy rộng hơn: an ninh kinh tế và an ninh chính trị liên hệ mật thiết. Đến thời điểm phát biểu, chưa có hòa ước mới hay thông báo nối lại đàm phán chính thức. Điều đáng chú ý là Seoul đang đề nghị khu vực thử hình dung những bước đi thực tế giữa đối đầu kéo dài và tương lai có thể thương lượng.
















