Thuế quan trở thành chiêu bài quen thuộc trong bối cảnh hỗn loạn chính trị
Chỉ còn chưa đầy bốn tháng nữa sẽ diễn ra cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ, nhưng tình hình đối với Donald Trump và đảng Cộng hòa đang rất khó khăn. Chiến tranh Mỹ với Iran diễn biến bất lợi, tỷ lệ ủng hộ Trump sụt giảm mạnh, giá xăng tăng cao, làm trầm trọng nạn lạm phát, trong khi các đồng minh và hàng loạt quốc gia khác tức giận với những phát ngôn mang tính xúc phạm và chính sách đơn phương của ông chủ Nhà Trắng. Trong bối cảnh đó, Trump đã lựa chọn công cụ kinh tế yêu thích của mình: áp thuế nhập khẩu.
Ngày thứ Hai, Trump ký ban hành lệnh áp thuế 50% lên nhiều mặt hàng của Canada. Chỉ vài ngày sau, ông tiếp tục áp thuế chung từ 10% đến 12,5% lên hàng hóa nhập khẩu từ hơn 80 quốc gia. Hành động này khiến nhiều người nước ngoài phản ứng giận dữ, cho đây là động thái thù địch không cần thiết. Mặc dù vậy, những biện pháp này có nguy cơ cao gây phản tác dụng, đẩy chi phí tiêu dùng trong nước lên cao, đồng thời thêm một lần khiến uy tín của Trump sụt giảm trên chính trường Mỹ.
Chi phí tăng, người tiêu dùng Mỹ chịu áp lực nặng nề
Thuế nhập khẩu vốn là hình thức thuế đánh lên hàng hóa nhập khẩu. Khi chính phủ Mỹ áp thuế, các doanh nghiệp buộc phải chuyển khoản chi phí này sang người tiêu dùng. Đời sống người dân Mỹ từ đó chịu sức ép lớn vì giá cả ngày càng tăng cao. Theo phân tích của Yale Budget Lab, các biện pháp thuế quan mới của Trump sẽ làm tổng chi phí sinh hoạt bình quân mỗi hộ gia đình Mỹ tăng thêm khoảng 1.100 USD mỗi năm.
Điều này càng làm trầm trọng hơn nỗi lo lớn nhất của người Mỹ hiện nay là khả năng chi trả trong sinh hoạt. Tác động tiêu cực của thuế quan sẽ tác động thẳng vào túi tiền và sinh kế của người dân, ảnh hưởng không nhỏ đến xu hướng lá phiếu trong cuộc bầu cử sắp tới.
Lý do áp thuế và phản ứng từ các quốc gia liên quan
Trump viện dẫn công cụ luật pháp hiếm khi sử dụng — điều khoản trong Đạo luật Thuế quan Smoot-Hawley năm 1930, để biện hộ cho mức thuế 50% mới áp lên nhiều nhóm hàng hóa Canada như gậy khúc côn cầu, giấy, ván ép và các sản phẩm từ sữa. Đạo luật này cho phép đáp trả các hành vi phân biệt đối xử trong thương mại mà một quốc gia chịu đựng từ nước khác.
Tuy nhiên, lý do mà chính quyền Trump nêu ra để giải thích vấn đề này là khá bất hợp lý và gây tranh cãi. Ví dụ, sau khi Trump áp thuế cao lên hàng hóa Canada, 11 trong 13 tỉnh bang của Canada đã cấm nhập khẩu rượu từ Mỹ để trả đũa. Washington gọi đây là hành vi phân biệt bất hợp pháp với hàng hóa Mỹ, còn phía Canada coi đó là một biện pháp thương mại thông thường trong bối cảnh bị áp thuế đầy khó chịu của Mỹ, cũng như vi phạm thỏa thuận thương mại giữa Mỹ - Mexico - Canada (USMCA).
Thêm vào đó, Trump còn cáo buộc Canada phân biệt đối xử vì nước này áp thuế 25% lên ô tô Mỹ sau khi Mỹ áp thuế tương tự lên xe Canada. Về cơ bản, Trump nhận định Mỹ có quyền “đánh” bất cứ lúc nào, trong khi các phản ứng lại bị xem là sai trái.
Lạm dụng vấn đề lao động cưỡng bức để mở rộng thuế quan
Đối với biện pháp thuế quan áp dụng với hơn 80 quốc gia, Trump bất ngờ sử dụng lý do phòng chống lao động cưỡng bức. Sau khi Toà án Tối cao Mỹ hủy bỏ các mức thuế cũ, nhóm pháp lý của Trump đã phát hiện một điều khoản luật cho phép Washington trừng phạt những nước không đủ nỗ lực chống lao động cưỡng bức. Chính phủ Mỹ đã đưa ra bản báo cáo chỉ ra nhiều quốc gia như Canada, Anh, Úc, Na Uy, Nhật, Trung Quốc và Liên minh châu Âu chưa làm đầy đủ việc này. Các ví dụ được đề cập như sản xuất gạo tại Myanmar, thuốc lá ở Malawi, và sản xuất bông hay polysilicon tại Trung Quốc.
Điều khó hiểu là nhiều quốc gia bị Mỹ áp thuế đã có chính sách mạnh để ngăn chặn lao động cưỡng bức. Na Uy được biết đến với các đạo luật nghiêm ngặt về chuỗi cung ứng, trong khi EU cũng dự kiến cấm hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức từ năm 2027. Canada cũng đã cấm nhập khẩu sản phẩm sử dụng lao động cưỡng bức và đang tiếp tục hoàn thiện luật pháp.
Trước đó, chính Trump cũng dính bê bối về lao động và cắt giảm ngân sách chống lao động cưỡng bức
Trái ngược với luận điệu hiện tại, Trump từng phải đền bù 1,375 triệu USD để giải quyết kiện cáo từ những công nhân Ba Lan không có giấy tờ, tố cáo bị trả lương thấp khi làm việc tháo dỡ tòa nhà chuẩn bị xây Trump Tower. Hơn nữa, dưới thời chính quyền Trump, ngân sách của Bộ Lao động dành cho các chương trình điều tra và chống lại lao động cưỡng bức, lao động trẻ em, buôn bán người đã bị cắt giảm hơn 500 triệu USD.
Những hành động này bị các chuyên gia như Thea Lee, cựu thứ trưởng Bộ Lao động phụ trách các vấn đề lao động quốc tế trong chính quyền Biden, chỉ trích gay gắt. Bà Lee cho rằng việc cắt giảm là một đòn giáng nặng nề, khiến người lao động dễ bị tổn thương hơn trước những hành vi bóc lột. Kelly Fay Rodriguez, cựu đại diện đặc biệt của Biden về lao động quốc tế, cảnh báo xu hướng lao động cưỡng bức và lao động trẻ em có thể gia tăng do thiếu nguồn lực và sự chú trọng.
Động cơ thực sự và ảnh hưởng lâu dài
Dù Trump biểu hiện quan tâm đến lao động cưỡng bức, thực tế ông chưa từng hành động để cải thiện các điều kiện lao động hay bảo vệ người lao động Mỹ. Các chính sách của ông không nâng mức lương tối thiểu liên bang, không tăng thanh tra an toàn lao động, mà ngược lại còn liên tục tác động yếu tố làm suy yếu quyền của các tổ chức công đoàn. Đồng thời, ông cũng không gây áp lực đủ với Trung Quốc trong việc ngăn chặn lao động tại khu vực Tân Cương.
Hiện trên thế giới còn hơn 27 triệu người là trẻ em, phụ nữ và đàn ông đang bị ép làm lao động cưỡng bức theo báo cáo của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO). Nếu Trump thực sự quan tâm đến vấn đề này, việc dùng thuế nhập khẩu làm công cụ trả đũa không phải là cách tiếp cận hiệu quả và chân thành nhất.
Những biện pháp thuế quan của Trump dẫu có thể tạo sức ép nhất thời, song sẽ dẫn tới tình trạng tăng giá, tác động tiêu cực lên kinh tế trong nước và làm phức tạp thêm quan hệ quốc tế, đặt ra nhiều thách thức với chính sách ngoại giao và thương mại của Mỹ thời gian tới.















