Rồng Trung Hoa giữa lòng Barcelona
Tuần này, Thượng Hải làm nên lịch sử khi trở thành đô thị châu Á đầu tiên được mời làm thành phố danh dự của La Mercè, lễ hội văn hóa nổi tiếng của Barcelona vốn tôn vinh truyền thống Catalonia hàng trăm năm. Những nghệ sĩ thổi kèn Catalonia trong trang phục nhung diễu hành cùng các đoàn biểu diễn Trung Quốc rực rỡ sắc màu, còn màn tung lồng đèn của nghệ sĩ xiếc Trung Quốc khiến đám đông trầm trồ.
Phó Thị trưởng Thượng Hải Lu Shan bay tới Barcelona phát biểu tại lễ khai mạc, cho rằng truyền thống văn hóa Trung Hoa và Catalonia khác nhau về hình thức nhưng chung một tinh thần. Hình ảnh ấy phản ánh giai đoạn hai nước đang dành cho nhau nhiều thiện cảm, nhưng sự hồ hởi này còn xa mới được chia sẻ trên khắp EU.
Thủ tướng Sánchez và lựa chọn thực dụng
Kể từ khi ông Donald Trump tái đắc cử hai năm trước, Thủ tướng Pedro Sánchez đã thúc giục EU cải thiện quan hệ với Trung Quốc. Một số đối tác châu Âu, vốn coi Bắc Kinh là đối thủ chiến lược, bày tỏ bất bình và đặt câu hỏi liệu việc Madrid mở cửa thị trường cho doanh nghiệp Trung Quốc có biến nước này thành “kẻ thù kinh tế bên trong khối” hay không.
“Chủ nghĩa thực dụng chính trị là có thật. Nếu tôi xích lại gần Trung Quốc vì điều đó thu hút đầu tư và củng cố nền kinh tế của tôi, thì về chiến lược, điều đó hấp dẫn hơn là ủng hộ những đồng minh cũng chỉ lo cho chính họ.” — Victor Cortizo
Ngược lại, chuyên gia Miguel Otero của Viện Hoàng gia Elcano ở Madrid cho rằng các đồng minh châu Âu đang tỏ ra kẻ cả và đạo đức giả, vì Pháp, Ý, Đức đều có quan hệ chiến lược riêng với Trung Quốc. Theo ông, Tây Ban Nha chỉ đang bắt kịp họ, và ưu tiên của Madrid là đa dạng hóa đối tác, từ Trung Quốc đến Canada, Brazil, Ấn Độ và châu Phi.
Dòng vốn Trung Quốc đổ vào Tây Ban Nha
Tuyến đường sắt chở hàng dài nhất thế giới, hơn 13.000 km nối Nghĩa Ô ở miền đông Trung Quốc với Madrid, là biểu tượng của mối quan hệ đang nở rộ. Một số con số đáng chú ý gồm:
- Theo ông Cortizo, đầu tư của Trung Quốc vào Tây Ban Nha đã tăng gấp đôi chỉ trong năm qua, chủ yếu vào nhà máy pin và sản xuất ô tô.
- Mỹ vẫn là nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất, nhưng đầu tư ròng giảm khoảng 1 tỷ euro, theo Bộ Kinh tế Tây Ban Nha.
- Khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Pew cho thấy 54% người Tây Ban Nha có thiện cảm với Trung Quốc, so với 30% với Mỹ.
- Chery, CATL và Hithium đều có dự án lớn tại Barcelona, Zaragoza và Navarra.
Theo ông Cortizo, Trung Quốc tạo thuận lợi cho thương mại, trong khi Mỹ, với thuế quan và tác động của cuộc chiến Iran, khiến mọi thứ khó khăn hơn.
Người Tây Ban Nha cũng chứng kiến ông Trump đe dọa trừng phạt kinh tế khi Madrid không đồng ý tăng chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP. Tuy nhiên, giới phê bình lo ngại các nhà máy Trung Quốc là cách để né thuế đối với xe điện nhập khẩu, làm suy yếu thị trường chung EU.
Lo ngại an ninh từ Brussels
Năm ngoái, Bộ Nội vụ Tây Ban Nha trao cho tập đoàn Huawei hợp đồng trị giá 12,3 triệu euro để lưu trữ và quản lý dữ liệu nghe lén tư pháp nhạy cảm, gây phản ứng mạnh tại EU. Trong chuyến thăm Bắc Kinh hồi tháng 4, ông Sánchez còn gặp nhà sáng lập hãng tua-bin gió Ming Yang, công ty vừa bị Anh chặn kế hoạch xây nhà máy vì lý do an ninh.
“Khi đưa vào một nhà cung cấp có rủi ro cao, chúng ta không chỉ mạo hiểm với một vụ rò rỉ dữ liệu cục bộ, mà còn có nguy cơ đầu độc giếng nước chia sẻ tình báo của châu Âu.” — Markéta Gregorová
Bộ Quốc phòng Tây Ban Nha khẳng định không có rủi ro. Tuy nhiên, cựu Đại sứ Mỹ tại NATO Julianne Smith cảnh báo khi tìm cách phòng ngừa một nước Mỹ khó đoán, các nước EU cần cẩn trọng để không vội vàng tìm tới những lựa chọn có thể làm suy yếu sức mạnh tập thể và tạo thêm lỗ hổng an ninh.
Phần Lan và Hy Lạp: những liên minh khác thường
Tây Ban Nha không đơn độc. Phần Lan, quốc gia có đường biên giới dài 1.300 km với Nga và đã từ bỏ chính sách trung lập truyền thống để gia nhập NATO, nay lo ngại Mỹ có thể không tôn trọng điều khoản phòng thủ chung. Helsinki quay sang mua hệ thống phòng không David’s Sling và tên lửa chống tăng Spike của Israel, bất chấp những dè dặt về hành động của Israel tại Gaza.
“Ở Phần Lan, có cảm nhận rằng chúng tôi không phải lúc nào cũng đủ sức giữ sự thượng tôn đạo đức. Sự sống còn có cái giá của nó.” — Minna Alander
Hy Lạp, vốn coi Thổ Nhĩ Kỳ là mối đe dọa thường trực, cuối tháng 8 đã ký với Israel thỏa thuận “Lá chắn Achilles”, một trong những hợp đồng quốc phòng lớn nhất lịch sử hai nước. Theo nhà phân tích Nick Malkoutzis, phản ứng của công chúng Hy Lạp khá trầm lắng, vì nhu cầu bảo đảm an ninh trước Thổ Nhĩ Kỳ được đặt lên trên hết.
Nguy cơ một châu Âu phân mảnh
Các nhóm hợp tác nhỏ trong châu Âu không phải điều mới: nhóm E3 gồm Anh, Đức, Pháp hình thành từ năm 2003 để phối hợp đàm phán với Iran, còn nhóm Visegrad từng là lực lượng gây sức ép nổi tiếng trong EU. Ở chiều ngược lại, Đức và Pháp vừa thống nhất lập trường cứng rắn hơn với Trung Quốc, khi thâm hụt thương mại với Bắc Kinh được Ủy ban châu Âu ước tính lên tới 1 tỷ euro mỗi ngày.
Lãnh đạo EU và NATO tin rằng châu Âu đang chịu sức ép chưa từng có kể từ sau Thế chiến thứ hai, với một nước Nga hung hăng được Bắc Kinh hậu thuẫn và một nước Mỹ dường như đang bận tâm chuyện khác. Theo họ, sự phân mảnh và trào lưu “tiểu đa phương” chỉ khiến các đối thủ của châu Âu hài lòng, và Trung Quốc lẫn Nga đang theo dõi rất sát.

















