Từ dấu vết trên núi đến câu hỏi ai quản lý khu rừng
Tháng 9/2026, Navaldo Vola cùng những người Saamaka đi bộ xuyên khu rừng Ebbatop, qua những lối mòn nóng ẩm, để kiểm tra các vị trí có dấu hiệu bất thường. Nhóm phát hiện một máy xúc lớn bị bỏ lại, những vật dụng nấu nướng và phần còn lại của các lán trại. Các dấu vết đặt ra nghi vấn về khai thác gỗ và khoáng sản trái phép, nhưng riêng vật dụng tại hiện trường không đủ chứng minh danh tính hay quốc tịch của những người từng ở đó.
Với Vola, điều đáng lo không chỉ là chiếc máy xúc mà là sự thay đổi tại vùng được cộng đồng xem là cần giữ nguyên trạng. Những tuyến đường có thể rút ngắn hành trình đến chợ, bệnh viện và trường học, song đồng thời đưa xe cơ giới và doanh nghiệp vào những khu vực từng khó tiếp cận. Ranh giới giữa phát triển hạ tầng và mở cửa cho xâm hại môi trường trở nên ngày càng mong manh.
Apaki: khi tri thức truyền đời gặp ảnh vệ tinh
Người Saamaka đặt tên sáng kiến lập bản đồ là Apaki vào tháng 11/2025, theo vật đựng truyền thống làm từ quả bầu khô dùng để giữ gìn thức ăn. Họ muốn bảo tồn cả lãnh thổ lẫn những quy ước được các dòng họ truyền lại: khu nào có thể trồng trọt, khu nào gắn với lịch sử, nghi lễ hoặc cần tránh khai thác.

















