Thách thức lớn tại eo biển Hormuz thúc đẩy đổi mới cơ sở hạ tầng dầu khí

Trong hàng thập kỷ qua, eo biển Hormuz giữ vai trò chiến lược quan trọng trong việc vận chuyển dầu mỏ toàn cầu, trung bình khoảng 15 triệu thùng dầu thô từ Vùng Vịnh Ba Tư đi qua mỗi ngày trước khi xảy ra chiến tranh. Tuy nhiên, những lần gián đoạn thường xuyên về nguồn cung dầu trên thế giới đã bộc lộ sự phụ thuộc quá mức vào tuyến đường hẹp này. Điều này đang khiến các quốc gia vùng Vịnh phải tìm kiếm các hướng đi thay thế rộng hơn và an toàn hơn thông qua các dự án xây dựng hệ thống đường ống quy mô lớn. Từ Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất đến Iraq, các chính phủ cùng các công ty năng lượng quốc doanh đang thúc đẩy các dự án trị giá hàng tỷ USD, nhằm kết nối các mỏ dầu với các cảng ở Vịnh Oman, Biển Đỏ và khu vực Địa Trung Hải.

Các dự án đường ống trọng điểm thay thế Hormuz

Hiện có ít nhất bảy dự án đường ống lớn đang trong giai đoạn xây dựng, lên kế hoạch hoặc thảo luận. Một phần đáng kể lượng dầu trước đây vận chuyển qua Hormuz có thể sẽ được chuyển sang các hành lang mới này trong vài năm tới, qua đó giảm thiểu sự lệ thuộc vào tuyến đường nằm sát bờ biển Iran. Trong bối cảnh giá dầu luôn duy trì ở mức cao và nguy cơ mất an ninh quanh Hormuz vẫn còn, các nhà sản xuất dầu ở vùng vịnh ngày càng coi các tuyến đường thay thế này là thiết yếu để bảo vệ khả năng xuất khẩu.

Tuy nhiên, các đường thay thế cũng không hoàn toàn miễn dịch với các rủi ro. Tuần qua, lực lượng Houthi được Iran ủng hộ tại Yemen tuyên bố phong tỏa tàu thuyền liên quan đến Saudi Arabia tại Biển Đỏ. Điều này cho thấy việc tránh qua Hormuz không đồng nghĩa với việc an toàn tuyệt đối trong vận chuyển dầu.

Saudi Arabia và UAE nâng cao năng lực vận chuyển dầu

Saudi Arabia hiện sở hữu tuyến đường ống quan trọng là đường ống Đông-Tây, được xây dựng trong thập niên 1980 thời chiến Iran-Iraq. Tuyến ống này vận chuyển dầu thô từ khu chế biến Abqaiq tới cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ, tại đây dầu được xếp lên tàu vận chuyển đến Biển Ả Rập hoặc Kênh đào Suez. Trong khi đó, UAE cũng đẩy mạnh xuất khẩu qua cảng Fujairah nằm trên Vịnh Oman, cách Hormuz khoảng 145 km về phía nam.

Trước chiến tranh, hai hệ thống đường ống trên vẫn còn công suất dư thừa khoảng 3,5 triệu đến 5,5 triệu thùng mỗi ngày theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ. Tuy nhiên, công suất này giờ đã gần được sử dụng hết khi cả hai tuyến vận chuyển sắp đạt mức tối đa.

Dự án mở rộng tuyến Fujairah của UAE

Công ty dầu khí quốc doanh Abu Dhabi đang đẩy nhanh tiến độ thi công một đường ống dài 300 km trị giá 3 tỷ USD, chạy song song cùng tuyến cũ tới Fujairah. Dự án này có khả năng tăng thêm hơn 1,2 triệu thùng dầu mỗi ngày đến cảng Fujairah.

Advertisement300 × 250

Mặc dù đã khởi công trước chiến tranh, dự kiến tuyến ống sẽ hoàn thành vào đầu 2027, nhưng theo ước tính của công ty Kpler thì thời điểm hoàn thành thực tế có thể là giữa năm 2027 do cần mở rộng thêm hạ tầng cảng.

Iraq tìm đường xuất khẩu thay thế

Sau các gián đoạn ảnh hưởng đến xuất khẩu chủ yếu qua Hormuz, Iraq cũng đang thúc đẩy các kế hoạch đa dạng hóa đường xuất khẩu dầu. Chính phủ Iraq, vốn phụ thuộc tới 90% ngân sách từ doanh thu dầu mỏ, đang phối hợp với các công ty Mỹ nghiên cứu đề xuất xây dựng hệ thống đường ống từ Basra đến cảng Ceyhan bên bờ Địa Trung Hải của Thổ Nhĩ Kỳ. Hệ thống nói trên cũng có thể mở rộng ra cả chi nhánh đến cảng Baniyas của Syria, khai thác vị trí này như một “hành lang năng lượng trọng điểm” theo Bộ Ngoại giao Mỹ.

Bên cạnh đó, Iraq còn đàm phán với Jordan về dự án đường ống Basra-Aqaba đã được lên kế hoạch từ lâu để chuyển hàng hóa qua Biển Đỏ hoặc kênh đào Suez.

Đa dạng hóa tuyến đường xuất khẩu đồng nghĩa với chi phí cao hơn

Phân tích của Goldman Sachs cho rằng các dự án nhằm vận chuyển dầu qua các tuyến đường tránh Hormuz có thể đạt công suất 3,8 triệu thùng mỗi ngày vào cuối năm tới, tăng lên 7,3 triệu thùng vào cuối năm 2028. Như vậy, khoảng 60% sản lượng dầu xuất khẩu trước chiến tranh của vùng Vịnh là 23 triệu thùng một ngày sẽ được bảo vệ khỏi các gián đoạn tại Hormuz.

Song các tuyến đường này lại kéo dài thời gian và chi phí vận chuyển. Việc vận chuyển qua các cảng Địa Trung Hải buộc các tàu chở dầu phải vòng qua châu Phi để tới các thị trường châu Á. Các sản phẩm qua cảng Biển Đỏ của Saudi Arabia cũng vẫn đối mặt nguy cơ bị tấn công từ lực lượng Houthi ở Yemen, vốn từng làm gián đoạn vận chuyển tại eo Bab el-Mandeb nối Biển Đỏ với vịnh Aden.

Cảng tại Yanbu có thể đi qua kênh đào Suez nhưng kênh này không thể tiếp nhận những loại tàu chở dầu lớn nhất, vốn có thể chở tới 2 triệu thùng mỗi chuyến và thường là giải pháp kinh tế nhất với các hành trình xa.

Hơn nữa, hạ tầng xa vùng Iran cũng không tránh khỏi nguy cơ bị tấn công. Ví dụ, đường ống Đông Tây của Saudi Arabia đã phải ngừng hoạt động sau một vụ tấn công bằng drone của Houthi năm 2019, cho thấy các đường ống cũng có thể là mục tiêu của lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran hoặc các nhóm vũ trang đồng minh.

Thách thức chưa giải quyết với xuất khẩu khí đốt hóa lỏng

Bên cạnh các nỗ lực đảm bảo an toàn cho xuất khẩu dầu thô, thách thức đối với khí đốt hóa lỏng (LNG) cũng chưa được giải quyết. Trước chiến tranh, khoảng 20% LNG toàn cầu, trong đó có nhiều từ Qatar, cũng được vận chuyển qua eo biển Hormuz, khiến lĩnh vực xuất khẩu khí này cũng gặp rủi ro tương tự về gián đoạn.

Đa dạng hóa đường xuất khẩu dầu thô và khí hóa lỏng đang trở thành chiến lược sống còn cho các nước vùng Vịnh nhằm giảm rủi ro khi vận chuyển qua eo biển Hormuz ngày càng trở nên bất ổn về chính trị và an ninh.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Eo biển Hormuz là cửa ngõ quan trọng vận chuyển khoảng 15 triệu thùng dầu thô mỗi ngày trước chiến tranh.
  • Ít nhất bảy dự án đường ống lớn đang được triển khai để đa dạng hóa tuyến xuất khẩu dầu tránh lệ thuộc Hormuz.
  • Saudi Arabia và UAE là những nước dẫn đầu trong việc phát triển các tuyến ống vận chuyển dầu thô sang Biển Đỏ và Vịnh Oman.
  • Các tuyến đường thay thế có thể bảo vệ khoảng 60% sản lượng dầu xuất khẩu trước chiến tranh nhưng kéo dài thời gian và tăng chi phí vận chuyển.
  • Nguy cơ tấn công và phong tỏa từ các nhóm vũ trang như lực lượng Houthi vẫn đặt ra thách thức an ninh cho các đường ống và tuyến vận chuyển thay thế.

Đăng ký bản tin QMVN