Giải mã khoa học mảng ngập mặn: Tháo bỏ lớp màn phát triển và phân biệt chủng tộc tại Sundarbans

Mặc dù diện tích không lớn, nhưng các loại rừng tại Bangladesh rất đa dạng, bao gồm rừng rụng lá, rừng ngập nước, rừng đồi, rừng mưa, rừng nông thôn, rừng bên bờ, rừng ven biển và đặc biệt là rừng mảng ngập mặn (mangrove). Trong số đó, Sundarbans được chú ý nhiều nhất dù chỉ là một phần trong quần đảo rộng lớn này.

Sundarbans cùng các khu rừng mảng ngập mặn khác tại Bangladesh đóng vai trò quan trọng trong việc hấp thụ carbon, bảo vệ vùng ven biển khỏi bão tố, lũ lụt và xói mòn đất đai. Đây cũng là nơi sinh sống và sinh sản của nhiều loài động thực vật đặc hữu, đồng thời hỗ trợ sinh kế cho hơn một triệu người dân ven biển. Răng hổ Bengal, cá heo Irrawaddy, các loài chim, cá sấu và thực vật đặc thù tại đây đều tạo nên hệ sinh thái đa dạng và phức tạp.

Mặc dù vai trò then chốt của Sundarbans, nhà nước Bangladesh lại thiếu một quan điểm chính trị rõ ràng về khu rừng này. Phần lớn các nghiên cứu và dự án phát triển nhìn nhận rừng mảng ngập mặn qua lăng kính thuộc địa, coi đây chỉ là hệ sinh thái cô lập của các loài hoang dã phân mảnh, và thường bỏ qua tính phức tạp xã hội và văn hóa gắn kết giữa người dân địa phương với rừng.

Trong khi đó, các hệ thống kinh tế mới theo xu hướng tân tự do tác động tiêu cực, gây phá hủy cấu trúc rừng mảng ngập mặn, như ở các khu vực Noakhali, Bhola, Barguna, Pirojpur, Chittagong và Cox’s Bazar, nơi nhiều mảng rừng nhỏ còn sót lại bị xóa mờ dần.