Từ buổi lễ lịch sử đến trách nhiệm an ninh
Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), việc rút người và thiết bị khỏi căn cứ không quân Erbil đánh dấu chấm dứt sứ mệnh Operation Inherent Resolve trên lãnh thổ Iraq. Cơ chế chống IS tiếp tục hoạt động từ Jordan, còn quan hệ Mỹ–Iraq chuyển sang hợp tác quốc phòng song phương. Vì thế, cần phân biệt rút quân với việc cắt đứt toàn bộ trao đổi tình báo, huấn luyện hay ngoại giao. Đối với người Iraq từng chứng kiến cuộc chiến bắt đầu năm 2003, đây là cột mốc giàu ý nghĩa cả về tâm lý lẫn chính trị.
Reuters và AP ghi nhận phản ứng trái chiều. Có người coi việc không còn căn cứ của liên quân là sự phục hồi lòng tự trọng quốc gia; có người e ngại IS lợi dụng những khoảng trống tuần tra và tình báo. Đặc biệt, lực lượng an ninh tại miền bắc và các vùng từng chịu sự kiểm soát của IS phải tiếp nhận thêm trách nhiệm trong thời điểm môi trường khu vực tiếp tục bất ổn. Một lễ kỷ niệm có thể đánh dấu kết thúc nhiệm vụ, nhưng không thể thay thế kế hoạch an ninh dài hạn.
Thể chế mạnh quan trọng hơn khoảng trống quân sự
Thách thức phức tạp hơn nằm trong cấu trúc quyền lực. Quân đội, cảnh sát, các lực lượng địa phương và những nhóm có vũ trang với quan hệ chính trị khác nhau cần hoạt động dưới một khuôn khổ pháp lý minh bạch.
Thủ tướng Iraq đã nhấn mạnh nguyên tắc không có lực lượng nào đứng ngoài nhà nước; tuy nhiên, quá trình giải giáp hoặc sắp xếp các nhóm vũ trang vẫn gây tranh luận và gặp trở ngại. Nếu quyền quyết định sử dụng vũ lực bị phân tán, việc nước ngoài rời doanh trại chưa bảo đảm chính quyền kiểm soát thống nhất lãnh thổ.
Song song với đó, Baghdad phải tìm thế cân bằng trong quan hệ với Washington, Tehran và Ankara, tránh để cạnh tranh khu vực biến đất nước thành địa bàn đối đầu gián tiếp. Thỏa thuận chuyển giao dần căn cứ Bashiqa–Zilkan với Türkiye là một ví dụ về cách đàm phán có thể giải quyết các điểm bất đồng chủ quyền. Sự hợp tác quốc tế không trái với độc lập; điều quyết định là các cam kết phải được cơ quan có thẩm quyền của Iraq lựa chọn, giám sát và chịu trách nhiệm trước công chúng.
Dầu mỏ, điện và nước: những giới hạn của sự tự chủ
Vấn đề chủ quyền cũng có mặt kinh tế rất cụ thể. Ngân sách công và nguồn ngoại tệ vẫn dựa phần lớn vào xuất khẩu dầu, khiến việc làm và chi tiêu chính phủ nhạy cảm với biến động giá năng lượng. Doanh thu dầu giao dịch bằng USD gắn Iraq với hệ thống thanh toán và quy định tuân thủ quốc tế. Phụ thuộc không có nghĩa Iraq không có chủ quyền; nhưng nó làm thu hẹp khoảng lựa chọn khi nhà hoạch định chính sách cần tự bảo vệ nền kinh tế trước cú sốc từ bên ngoài.
Ở lĩnh vực thiết yếu, Iraq vừa sở hữu tài nguyên dầu khí lớn vừa gặp thách thức về điện và cung ứng khí đốt. Nguồn nước từ hệ thống sông Tigris và Euphrates còn phụ thuộc lưu lượng xuyên biên giới cùng hạn hán và biến đổi khí hậu. Xây dựng nhà máy điện, nâng hiệu quả sử dụng nước, cải tổ ngân hàng và thu hút công nghiệp chế biến là những giải pháp chậm nhưng bền vững hơn các tuyên bố chính trị. Chúng cho phép Iraq thương lượng với láng giềng từ vị thế ít mong manh hơn.
Chủ quyền được đo bằng đời sống người dân
Đối với một gia đình ở Basra, khả năng tự quyết của quốc gia thể hiện ở dòng nước sạch chảy tới nhà, điện không mất giữa mùa nóng và đồng lương đủ nuôi con đến trường. Với thanh niên ở Mosul, đó là cơ hội học nghề, làm việc trong doanh nghiệp hoạt động ổn định, không phải lựa chọn rời quê hương vì thiếu tương lai. Đầu tư cho giáo dục, kỹ thuật và quản trị minh bạch có thể không tạo ra hình ảnh ấn tượng như lễ kéo cờ, nhưng quyết định tính bền vững của độc lập.
Sau ngày 30/9, trách nhiệm giải trình chuyển rõ hơn về các định chế trong nước: ngân sách được chi thế nào, lực lượng an ninh chịu giám sát ra sao và người dân có thể đòi hỏi dịch vụ công bằng cơ chế nào. Iraq không cần đóng cửa trước thế giới để giữ chủ quyền. Ngược lại, nước này cần đủ năng lực để hợp tác một cách tự nguyện, công bằng và có thể kiểm chứng. Bởi cuối cùng, độc lập không chỉ là quyền nói lời “không” với sức ép từ bên ngoài, mà còn là khả năng thực hiện lời hứa với chính công dân của mình.
















