Mỹ công bố sáng kiến AI Spark nhằm thúc đẩy AI trong khu vực Đông Nam Á
Ngày 22/7, Mỹ công bố AI Spark, chương trình hỗ trợ các chính phủ Đông Nam Á trong việc triển khai các hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) do Mỹ phát triển, tập trung vào ứng dụng trong khu vực công và hạ tầng số. Đây là một phần trong kế hoạch chung nhằm thúc đẩy công nghệ tương lai, đồng thời là một bước đi chiến lược trong bối cảnh khu vực gia tăng hợp tác với các doanh nghiệp Trung Quốc trong lĩnh vực AI.
Thông tin được đưa ra trong chuyến thăm Manila của Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nhân dịp họp Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN, với cam kết đầu tư chiến lược trị giá 2,5 tỷ USD cho khu vực. Đại sứ Mỹ tại Philippines, Kevin Kim, nhấn mạnh sự ưu tiên dành cho các công nghệ như AI và trung tâm dữ liệu trong khu vực, đồng thời cho biết AI Spark cung cấp cả hỗ trợ tài chính lẫn kỹ thuật để giúp các nước Đông Nam Á ứng dụng công nghệ AI của Mỹ hiệu quả hơn.
AI Spark trong chiến lược mở rộng công nghệ và hạ tầng số của Mỹ
Sáng kiến AI Spark nằm trong khuôn khổ Pax Silica rộng lớn hơn của Washington, tập trung vào đa dạng nguồn cung các yếu tố then chốt như bán dẫn và khoáng sản để đảm bảo chuỗi cung ứng toàn cầu không bị phụ thuộc. Đây là nỗ lực của Mỹ nhằm không chỉ cung cấp các sản phẩm AI mà còn đưa hệ sinh thái AI vào sâu trong hoạt động quản lý và vận hành của chính phủ các nước đối tác.
Các chuyên gia nhận định cuộc cạnh tranh về AI hiện không chỉ đơn thuần về công nghệ mà đang mở rộng ra toàn bộ “gói” AI, bao gồm hạ tầng đám mây, mô hình AI nền tảng, ứng dụng, tiêu chuẩn và quản trị nhằm tạo nền tảng phát triển bền vững.
Đông Nam Á không bị ép chọn giữa hai mô hình AI Mỹ và Trung Quốc
Một điểm đáng chú ý là các nước Đông Nam Á khó phải lựa chọn hoàn toàn giữa AI Spark của Mỹ và các mô hình AI dạng mở (open-weight) của Trung Quốc như DeepSeek, Qwen, Kimi vốn đang được chấp nhận rộng rãi trong khu vực. Các mô hình AI của Trung Quốc cho phép người dùng tùy chỉnh, vận hành trên hạ tầng riêng, giúp chính phủ có thể kết hợp linh hoạt giữa các hệ thống Mỹ và Trung Quốc tùy vào trường hợp cụ thể.
Chuyên gia Mark Manantan đến từ La Trobe University phân tích rằng việc sử dụng đồng thời cả hai hệ sinh thái tạo ra hiện trạng “hai lớp” AI song hành, giúp Đông Nam Á giảm thiểu rủi ro phụ thuộc vào một nguồn cung duy nhất. AI Spark sẽ trở thành một tầng trong cấu trúc hệ thống AI khu vực, không buộc các nước phải chuyển hoàn toàn sang nền tảng Mỹ.
Khó khăn và cơ hội của AI Spark trong việc cạnh tranh với Trung Quốc
Chuyên gia Alvin Camba của Atlantic Council cho rằng mô hình AI của Trung Quốc hiện tại được các nước Đông Nam Á đánh giá là tiết kiệm chi phí hơn so với Mỹ. Dù AI Spark hướng tới việc làm cho các sản phẩm AI của Mỹ trở nên phù hợp và dễ tiếp cận hơn, thành công của chương trình phụ thuộc vào sự hỗ trợ quyết liệt từ Quốc hội và chính quyền Mỹ.
Giai đoạn đầu, AI Spark dự kiến chỉ triển khai quy mô nhỏ tại các đồng minh thân cận như Philippines, Singapore thay vì áp dụng rộng khắp khu vực. Mỹ còn có thể cạnh tranh bằng cách tài trợ cho các quốc gia đã phát triển hạ tầng viễn thông và đám mây như Malaysia, Việt Nam, Thái Lan, Indonesia để họ chuyển sang dùng nền tảng AI của Mỹ nếu muốn.
Quan điểm chuyên gia về sự hợp tác trong lĩnh vực AI tại Đông Nam Á
Có hai lợi thế nổi bật trong cuộc cạnh tranh công nghệ AI tại Đông Nam Á: AI Spark có thể mang lại hợp tác bền chặt hơn trên bình diện nhà nước, trong khi các mô hình AI Trung Quốc gây ít lo ngại về chủ quyền và chi phí chuyển đổi, đồng thời tích hợp ngôn ngữ địa phương tốt hơn.
Tuy nhiên, cũng cần cảnh giác với việc quá phụ thuộc vào mô hình AI của Mỹ thông qua AI Spark, điều này có thể duy trì vị thế Đông Nam Á chỉ là người tiêu dùng công nghệ thay vì phát triển sản xuất AI nội địa. Các chuyên gia đồng thuận rằng khu vực nên phát triển năng lực AI bản địa và đa dạng hóa quan hệ đối tác, tránh tình trạng phụ thuộc vào một nguồn cung cụ thể.
Trajano của Đại học Nanyang nhận định nếu không phát triển khả năng nội tại, Đông Nam Á sẽ tiếp tục chờ đợi từ các nhà cung cấp bên ngoài về hạ tầng số quan trọng và công nghệ AI tiên tiến, điều này làm suy yếu tính chủ động và bền vững trong lĩnh vực AI của khu vực.
Như vậy, sáng kiến AI Spark của Mỹ cùng với sự phổ biến của các mô hình mở Trung Quốc đang tạo ra bối cảnh cạnh tranh công nghệ trí tuệ nhân tạo phức tạp tại Đông Nam Á, với nhiều cơ hội và thách thức đan xen trong việc xây dựng hệ sinh thái AI vừa hiệu quả, vừa đa dạng và không lệ thuộc.








