Sức ép từ lá phiếu tại Washington
Khảo sát Reuters/Ipsos thực hiện từ ngày 22 đến 26/10 ghi nhận 53% cử tri có khả năng đi bầu nghiêng về ứng viên Đảng Dân chủ và 44% nghiêng về ứng viên Đảng Cộng hòa. Chênh lệch 9 điểm là tín hiệu đáng chú ý, song không phải dự báo chắc chắn về số ghế: kết quả Hạ viện phụ thuộc từng địa hạt, còn cuộc đua Thượng viện phụ thuộc bản đồ bầu cử riêng của các bang.
Nếu quyền kiểm soát Quốc hội đổi chủ, Nhà Trắng có thể đối mặt quá trình giám sát gay gắt, tranh chấp ngân sách và đấu đá chính sách. Đó là các khả năng chính trị, không phải sự kiện đã xảy ra. Đối với một đồng minh phải chuẩn bị kịch bản khẩn cấp trong nhiều năm, ngay cả sự bất định cũng mang chi phí.
Từ liên minh trụ cột đến mạng lưới nhiều tầng
Liên minh an ninh Mỹ–Nhật vẫn là nền tảng răn đe của Tokyo. Tuy nhiên, quan hệ song phương ấy ngày càng được bổ sung bằng những liên kết ngang giữa các quốc gia có lợi ích chung.
Nhật Bản và Australia ký Thỏa thuận Tiếp cận tương hỗ vào tháng 1/2022, có hiệu lực từ tháng 8/2023, tạo điều kiện cho lực lượng hai nước huấn luyện và triển khai hoạt động hợp tác.
Với Philippines, Tokyo ký thỏa thuận tương tự tháng 7/2024, có hiệu lực tháng 9/2025. Những thủ tục về quy chế lực lượng, hậu cần và hoạt động chung nghe có vẻ kỹ thuật, nhưng trong một cuộc khủng hoảng, chúng quyết định quân đội có thể phối hợp nhanh và hợp pháp đến đâu.
Theo thông tin được Yomiuri dẫn lại trong các bài tường thuật ngày 26–27/10, Nhật Bản còn xúc tiến cơ chế tham vấn khẩn cấp với Australia, Đức, Pháp và Philippines. Quy mô thực tế của từng cơ chế cần tiếp tục theo dõi; không nên đồng nhất tham vấn với một cam kết phòng thủ tập thể.
Bài toán tự chủ không đồng nghĩa tách khỏi Mỹ
Đa dạng hóa đối tác giúp Tokyo mở rộng kênh trao đổi tình báo, điều phối hậu cần, huấn luyện và bảo dưỡng trang bị. Nhưng lực lượng, vị trí địa lý và năng lực của từng đối tác không giống nhau; một mạng lưới rộng hơn chưa chắc vận hành hiệu quả nếu thiếu kế hoạch chung và khả năng tương tác.
Michael Cucek, giảng viên nghiên cứu châu Á tại Temple University, Japan Campus, nhận định trong bài phân tích của South China Morning Post rằng Tokyo không còn kỳ vọng sự ổn định chính trị quen thuộc ở Washington sẽ tự trở lại. Đây là đánh giá của chuyên gia, không phải tuyên bố chính thức của chính phủ Nhật.
Ở chiều khác, Yoichi Shimada, giáo sư danh dự tại Fukui Prefectural University, cho rằng bất chấp cạnh tranh đảng phái, việc kiềm chế sức mạnh Trung Quốc vẫn có thể tạo đồng thuận lưỡng đảng tại Mỹ. Hai góc nhìn cùng nhắc rằng liên minh không chỉ chịu tác động từ những cuộc tranh cãi ở Washington mà còn được duy trì bởi lợi ích chiến lược lâu dài.
Một cấu trúc an ninh bền vững cần gì?
Một cấu trúc nhiều đối tác đem đến khả năng dự phòng khi một thủ đô phải tập trung xử lý vấn đề trong nước. Song tăng hợp tác quốc phòng cũng đòi hỏi minh bạch, ngoại giao phòng ngừa và các kênh liên lạc để tránh hiểu nhầm trong vùng biển đang có tranh chấp.
Điều Tokyo tìm kiếm vì vậy không hẳn là một người bảo trợ mới. Đó là khả năng hành động liên tục: từ cứu trợ thiên tai, bảo vệ tuyến hàng hải đến tham vấn khi xảy ra sự cố quân sự. Kết quả bầu cử Mỹ sẽ được quyết định bởi cử tri Mỹ; còn mức độ vững vàng của an ninh khu vực sẽ phụ thuộc phần lớn vào công việc chuẩn bị từ trước của các nước châu Á.
