Giữa cuộc cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt với Mỹ, Trung Quốc đang vạch ra một ranh giới rõ ràng quanh những “báu vật” trí tuệ nhân tạo của mình. Dự thảo quy định kiểm soát xuất khẩu công nghệ AI, công bố ngày 16/10, sẽ thúc đẩy một mô hình mà Bắc Kinh và các doanh nghiệp lớn nhất ngành đều ưa chuộng: giữ công nghệ giá trị ở trong nước và bán quyền truy cập ra nước ngoài.
Văn bản phân biệt rõ giữa việc khách hàng nước ngoài sử dụng dịch vụ AI của Trung Quốc và việc các công ty nước ngoài sở hữu mô hình, dữ liệu hay chuyên môn cần thiết để tự vận hành hoặc tái tạo chúng.
“Cấu trúc mà giới lãnh đạo ưa chuộng, với sở hữu trí tuệ và nghiên cứu phát triển được giữ trong nước, còn vận hành và quyền truy cập được bán ra nước ngoài, chính là hướng mà thị trường vốn đã hội tụ.” – Alfredo Montufar-Helu, Giám đốc điều hành của Ankura tại Bắc Kinh
Những gì nằm trong danh mục
Dự thảo bổ sung 23 công nghệ liên quan đến AI vào danh mục cấm hoặc hạn chế xuất khẩu, gồm các mô hình tiên tiến, tác tử AI có thể thực hiện nhiệm vụ với rất ít sự chỉ dẫn của con người, cùng công nghệ thiết kế chip và vận hành các cơ sở tính toán quy mô lớn. Một yêu cầu tạm thời về việc đăng ký một số hoạt động chuyển giao đã có hiệu lực ngay lập tức. Theo một nguồn tin, Trung Quốc dự kiến thông qua các đề xuất trước cuối năm và ban hành hướng dẫn thực hiện sau đó.
Dự thảo đưa ra ba tiêu chí xác định mô hình thuộc diện kiểm soát: khối lượng tính toán để huấn luyện đạt ngưỡng 10 mũ 26 phép tính; quy mô từ 2.000 tỷ tham số trở lên; hoặc lọt vào top 10 thế giới ở một số bảng đánh giá về hiệu năng, mức độ sử dụng hay hiệu quả. Tham số là các giá trị số mà mô hình học được trong quá trình huấn luyện.
Người dùng nước ngoài nhìn chung vẫn có thể truy cập AI Trung Quốc qua website và nền tảng đám mây, nhưng việc chuyển giao công nghệ nền tảng hay triển khai ở nước ngoài có thể phải xin phép. Điều này đặc biệt quan trọng với những nhà phát triển dựa vào cơ sở tính toán ở nước ngoài để tiếp cận các loại chip mạnh bị Mỹ hạn chế xuất khẩu sang Trung Quốc.
Doanh nghiệp cần thêm lời giải đáp
DeepSeek, Moonshot và Z.AI hiện cung cấp mô hình cho khách hàng nước ngoài qua website hoặc nền tảng đám mây. Một số nhà phát triển AI Trung Quốc cũng đã tìm đến các trung tâm dữ liệu ở nước ngoài để tiếp cận chip tiên tiến, trong bối cảnh những bộ xử lý mạnh nhất của Nvidia không được phép xuất khẩu sang Trung Quốc.
Theo một người nắm được thông tin, các nhà nghiên cứu tại những phòng thí nghiệm AI lớn của Trung Quốc đang tìm cách làm rõ liệu họ có được huấn luyện hay vận hành các mô hình tiên tiến nhất trên máy chủ ở nước ngoài thuộc sở hữu của công ty nước ngoài hay không. Trong kịch bản xấu nhất, các nhà phát triển có thể phải duy trì hai phiên bản riêng biệt, một cho trong nước và một cho nước ngoài, của cùng một mô hình.
Bà Liu Jing, luật sư cấp cao của Công ty Luật Dacheng Bắc Kinh, người từng tham gia tham vấn với các nhà hoạch định chính sách, cho biết doanh nghiệp muốn rõ hơn về các tiêu chí xác định mô hình thuộc diện điều chỉnh, nhất là khi dự thảo chưa nêu cụ thể bảng xếp hạng nào được tính. Công ty luật Han Kun cũng đặt câu hỏi về cách đếm quy mô của những mô hình chỉ kích hoạt một phần thành phần cho mỗi tác vụ, đồng thời cảnh báo một điều khoản về thiết kế chip có thể bao trùm cả các sản phẩm không quá tiên tiến vì không có ngưỡng hiệu năng tối thiểu.
Từ phát hành mô hình đến các thương vụ
Theo phân tích của công ty luật Fangda, yêu cầu đăng ký có hiệu lực từ ngày 16/10 áp dụng cho cả những thương vụ đưa công nghệ Trung Quốc về tay chủ sở hữu hoặc bên kiểm soát nước ngoài, kể cả các giao dịch đang diễn ra. Việc Bắc Kinh đầu năm nay yêu cầu Meta hủy thương vụ mua lại trị giá hơn 2 tỷ USD với startup AI Manus, do người Trung Quốc sáng lập, đã cho thấy rủi ro với nhà đầu tư nước ngoài.
Với các trung tâm tính toán, dự thảo đưa ra thủ tục phê duyệt đơn giản cho doanh nghiệp Trung Quốc tự xây và vận hành cơ sở ở nước ngoài, nhưng không nói rõ về việc chuyển giao công nghệ cho khách hàng nước ngoài để xây hệ thống tương tự. Các phương pháp điều phối hơn 10.000 chip AI cũng nằm trong diện kiểm soát.
Hai chiều của cuộc cạnh tranh công nghệ
Theo ông Montufar-Helu, bên cạnh mục tiêu thương mại là giữ lợi thế công nghệ, còn có các lo ngại an ninh như giữ năng lực tấn công mạng mạnh và dữ liệu nhạy cảm ở trong nước. Về phần mình, Bộ Thương mại Trung Quốc từng cho biết các quy định nhằm ngăn chặn việc lạm dụng AI và không nhắm vào bất kỳ quốc gia hay doanh nghiệp nào. Bộ này không trả lời yêu cầu bình luận của Reuters.
“Mỹ kiểm soát dòng chảy vào của năng lực tính toán, phần cứng và vốn, còn Trung Quốc đang bắt đầu quản lý một cách có hệ thống dòng chảy ra của các mô hình và tài sản công nghệ.” – Yang Jingru, luật sư thành viên Công ty Luật Jincheng Tongda & Neal
Sự giám sát mới này càng làm môi trường kinh doanh vốn đã bất định thêm phức tạp, khi các tập đoàn công nghệ và startup Trung Quốc đang chật vật trước đợt lao dốc của cổ phiếu AI và bán dẫn trong nước.
