Một giai điệu mở ra ngoại giao mềm
Tại một khách sạn ở New Delhi trong chuyến dự Hội nghị Thượng đỉnh BRICS, Anwar Ibrahim đã hát “Khwab Ho Tum Ya Koi Haqeeqat”, ca khúc Kishore Kumar thể hiện trong bộ phim Teen Deviyan năm 1965. Video do ông chia sẻ nhanh chóng lan truyền tại Ấn Độ và Malaysia. Khoảnh khắc này tạo ra một hình ảnh gần gũi, vượt ra ngoài nghi thức ngoại giao vốn thường nghiêm nghị.
Sức mạnh của văn hóa không nằm ở việc thay thế đàm phán, mà ở khả năng tạo bầu không khí tin cậy cho đàm phán. Ấn Độ và Malaysia có những kết nối lâu đời qua cộng đồng người gốc Ấn, thương mại biển và ảnh hưởng văn hóa đại chúng. Một bản ballad Bollywood không thể tự tạo ra hợp đồng hay dự án đầu tư, nhưng nó có thể giúp thông điệp đối tác trở nên dễ cảm nhận hơn với công chúng. Đối với Anwar, đó là cách cho thấy Kuala Lumpur đến Ấn Độ không chỉ bằng lịch trình chính trị, mà còn bằng sự tôn trọng văn hóa.
Ngoại giao bền vững không chỉ được ký trên văn bản, mà còn được nuôi dưỡng bằng sự thấu hiểu giữa con người.
Từ BRICS đến quan hệ đối tác thực chất
Ý nghĩa trọng tâm của chuyến đi nằm ở cuộc gặp song phương giữa Anwar và Narendra Modi ngày 12 tháng 9, bên lề BRICS. Malaysia tham dự với tư cách quốc gia đối tác. Hai nhà lãnh đạo xem xét tiến độ hợp tác trong thương mại và đầu tư, quốc phòng và an ninh, chất bán dẫn, hạ tầng, kinh tế số, năng lượng, fintech, giáo dục, du lịch và giao lưu nhân dân. Đây là danh sách rộng, phản ánh mong muốn đưa quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện đã được nâng cấp trước đó vào các dự án có thể đo lường.
Ấn Độ hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Malaysia tại Nam Á. Tổng thương mại hai chiều năm 2025 đạt 79,49 tỷ ringgit, tương đương khoảng 18,59 tỷ USD. Con số này đáng kể, nhưng còn xa tiềm năng của hai nền kinh tế và nhỏ hơn nhiều so với quan hệ kinh tế của Malaysia với Mỹ và Trung Quốc. Thành quả của chuyến đi vì vậy không nên được đo bằng sự chú ý dành cho video ca hát, mà bằng số dự án được triển khai, rào cản được tháo gỡ và doanh nghiệp thực sự tìm được thị trường mới.
Chất bán dẫn là điểm gặp tự nhiên
Chất bán dẫn có thể là lĩnh vực thực tế nhất để hai nước tiến nhanh. Malaysia là một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng chip toàn cầu, đặc biệt ở lắp ráp, thử nghiệm và đóng gói tiên tiến.
Ấn Độ lại đang đầu tư mạnh để xây dựng năng lực thiết kế, sản xuất và hệ sinh thái điện tử trong nước. Sự kết hợp giữa năng lực vận hành của Malaysia và tham vọng mở rộng chuỗi giá trị của Ấn Độ có thể tạo ra quan hệ bổ sung thay vì cạnh tranh đơn thuần.
Tuy vậy, tuyên bố hợp tác không đủ. Hai bên cần xác định các dự án cụ thể về chuỗi cung ứng tích hợp, tiêu chuẩn kỹ thuật, đào tạo nhân lực, bảo vệ sở hữu trí tuệ và đầu tư hai chiều. Đối với Malaysia, mục tiêu không chỉ là duy trì vai trò gia công, mà là nâng năng lực công nghệ và giá trị gia tăng. Đối với Ấn Độ, hợp tác với một trung tâm đóng gói, kiểm thử giàu kinh nghiệm có thể rút ngắn đường học hỏi. Nếu làm tốt, chip sẽ là ví dụ rõ nhất về việc đa dạng hóa đối tác đem lại lợi ích kinh tế thực.
Thương mại, lương thực và quốc phòng mở rộng lựa chọn
Ngoài chip, Malaysia có thể đẩy mạnh xuất khẩu dầu cọ sang Ấn Độ, thị trường tiêu thụ dầu thực vật lớn, đồng thời xem xét tăng nhập khẩu gạo Ấn Độ nhằm hỗ trợ an ninh lương thực. Các hướng đi này tưởng quen thuộc nhưng lại quan trọng trong bối cảnh giá lương thực, chuỗi cung ứng và bảo hộ thương mại đều dễ biến động. Câu hỏi không chỉ là bán được nhiều hơn, mà là xây dựng quan hệ cung ứng ổn định, có tiêu chuẩn bền vững và ít rủi ro chính trị.
Quốc phòng là phần nhạy cảm hơn. Anwar xác nhận Malaysia đang thảo luận khả năng mua hệ thống tên lửa không đối đất BrahMos do Ấn Độ và Nga cùng phát triển, nhưng nhấn mạnh chưa có quyết định cuối cùng và Không quân Hoàng gia Malaysia là bên có thẩm quyền quyết định. Một thương vụ nếu xảy ra sẽ giúp Malaysia đa dạng hóa nguồn cung quốc phòng. Đồng thời, vì BrahMos có ý nghĩa răn đe và Malaysia có các yêu sách chồng lấn với Trung Quốc ở Biển Đông, Putrajaya cần truyền đạt rõ rằng mục tiêu là phòng thủ quốc gia, không nhằm vào một nước cụ thể.
Bối cảnh của quyền tự chủ giữa các cường quốc
Malaysia có lý do để tìm thêm không gian. Mỹ và Trung Quốc là hai đối tác kinh tế, đầu tư và công nghệ có ảnh hưởng lớn nhất tới Kuala Lumpur. Quan hệ với hai bên tạo ra lợi ích khổng lồ, nhưng cũng khiến Malaysia dễ bị tác động khi cạnh tranh thương mại, công nghệ và an ninh giữa Washington và Bắc Kinh gia tăng. Việc xích lại gần Ấn Độ không nhất thiết là quay lưng với ai; đó là chiến lược đa dạng hóa để không bị buộc phải lựa chọn một phe.
Chính sách “thân thiện với tất cả, không thù địch với ai” chỉ có ý nghĩa khi được hỗ trợ bằng năng lực kinh tế và ngoại giao thật. Ấn Độ có thị trường hơn 1,4 tỷ dân, năng lực công nghệ đang tăng và vị trí quan trọng ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Nhưng doanh nghiệp Malaysia vẫn phải đối mặt với môi trường hành chính phức tạp tại Ấn Độ, khác biệt tiêu chuẩn và cạnh tranh nội địa. Tương lai thành công không nằm ở một cử chỉ biểu tượng, mà ở sự kiên trì xây mạng lưới doanh nghiệp, kết nối logistics, hiểu thị trường và giữ nguyên tắc không liên kết một cách nhất quán.

















