Khởi nghĩa Donghak và quyền chỉ huy tác chiến bị chiếm đoạt năm 1894
Ngày 20/10/1894, chính phủ Triều Tiên chính thức ban hành chính sách dập tắt cuộc khởi nghĩa Donghak lần thứ hai, phản ứng trước sự chiếm đóng của quân đội Nhật Bản tại cung điện Gyeongbok, trung tâm quyền lực của nước này. Vua Gojong đã thành lập Dosunmuyeong, cơ quan chỉ huy quân sự tối cao nhằm trấn áp lực lượng Donghak, đồng thời bổ nhiệm Shin Jeong-hee (1833-1895) làm chỉ huy, người vốn được tôn trọng nhờ kinh nghiệm thương lượng với Nhật Bản.
Tuy nhiên, Shin không có thẩm quyền thực thi quyền chỉ huy tác chiến trực tiếp đối với lực lượng Triều Tiên. Quyền lực này đã bị chuyển giao cho Thiếu tá Koshiro Minami (1842-1921), chỉ huy tiểu đoàn bộ binh số 19 của quân đội Nhật. Trước đó, ngày 16/10, ông Inoue Kaoru, bộ trưởng Nhật Bản tại Seoul, đã gửi thư cho Ngoại trưởng Triều Tiên Kim Yun-sik yêu cầu các quan chức địa phương phối hợp với quân đội Nhật để nhanh chóng dập tắt cuộc nổi dậy. Đây là yêu cầu rõ ràng chuyển giao quyền chỉ huy tác chiến cho Nhật Bản.
Điều này diễn ra chỉ 80 ngày sau khi quân Nhật chiếm cung điện Gyeongbok ngày 23/7, bắt giữ vua Gojong, và sau khi đánh bại triều đại nhà Thanh Trung Quốc trong trận Pyongyang ngày 15/9/1894. Chính phủ Triều Tiên yếu đuối không đủ sức phản đối nên đã chịu nhượng bộ.
Sự can thiệp nghiêm ngặt của quân đội Nhật và hậu quả với Triều Tiên
Chính sách đàn áp lực lượng Donghak của Nhật được chuyển đến quân đội đóng tại Triều Tiên ngày 27/10. Ông Soroku Kawakami, chiến lược gia quân sự cấp cao của Quân đội Đế quốc Nhật Bản, đã chỉ đạo mức độ đàn áp cực kỳ nghiêm khắc, ra lệnh sát hại tất cả mà không tha thứ.
Sự đối đầu giữa chỉ huy Nhật Bản ra lệnh diệt trừ hoàn toàn và quân đội Triều Tiên không thể đồng thuận trở nên gay gắt. Thư từ giữa chỉ huy tiền tuyến Lee Gyu-tae (1841-1895) và Shin Jeong-hee mô tả một chuỗi sự việc bi thảm, khi quân Nhật can thiệp từng mệnh lệnh, gây trở ngại cho quan chức địa phương và coi thường các chỉ huy Triều Tiên.
Quân Nhật nắm quyền thống trị thực tế. Chưa đầy ba tháng sau khi thành lập, Dosunmuyeong bị giải thể vào ngày 22/1/1895, các chỉ huy như Shin và Lee bị giáng cấp.
Bài học lịch sử cho quyền chỉ huy tác chiến trong quan hệ Hàn - Mỹ hiện nay
Nghiên cứu quá khứ đáng buồn của Triều Tiên gợi mở nhiều suy ngẫm cho hiện tại. Trong cuốn sách "The Conditions for a Strong Military" (2025), ông Kang Gun-jark, phó giám đốc Văn phòng An ninh Quốc gia Hàn Quốc, cho biết trong lực lượng phối hợp Hàn - Mỹ bảo vệ bán đảo, hơn 99,9% lực lượng bộ binh, trên 95% hải quân và gần 90% không quân đều do Hàn Quốc chiếm lĩnh.
Dù có những con số này, phe bảo thủ tại Hàn Quốc vẫn cho rằng chưa thể chuyển giao quyền chỉ huy quốc gia (OPCON) do các mối đe dọa hạt nhân từ Triều Tiên và môi trường an ninh biến động. Tuy nhiên, khả năng quân sự của Mỹ hiện không thể so sánh được, nghĩa là cuộc tranh luận về OPCON chưa thể kết thúc nhanh chóng.
Điểm đáng chú ý là vai trò của Quân đội Mỹ đồn trú tại Hàn Quốc đã thay đổi đáng kể, cùng với sự giảm cam kết của Mỹ trong khu vực. Kể từ khi ông Donald Trump trở lại Nhà Trắng, Mỹ tập trung hơn vào lợi ích bản thân và chuyển nhiệm vụ quân đội tại Hàn Quốc từ bảo vệ lãnh thổ sang kiềm chế Trung Quốc.
Seoul cũng không nên kỳ vọng Mỹ sẽ điều động viện trợ quy mô lớn nếu chiến tranh xảy ra; Mỹ chỉ có thể cam kết răn đe mở rộng để ngăn chặn tấn công hạt nhân và để lực lượng Hàn Quốc dẫn đầu phản ứng trước các cuộc tấn công từ Triều Tiên.
Chiến lược quốc phòng Mỹ được công bố tháng 1 năm nay cũng khẳng định quan điểm này. Nếu không thay đổi, chỉ huy lực lượng Mỹ tại Hàn Quốc có thể xung đột với lực lượng chủ yếu thuộc Hàn Quốc, giống như kinh nghiệm thời Donghak, khiến các chỉ huy Hàn Quốc không thể tự quyết định chiến lược quốc gia.
Điều này không thể coi là bình thường. Việc thay đổi và giành lại quyền chỉ huy tác chiến là cần thiết để duy trì mối quan hệ đồng minh bền vững và độc lập lâu dài cho Hàn Quốc.








