Cuộc chạy đua với những “quả bom nước” trên nóc nhà thế giới
Theo Trung tâm Nghiên cứu Thủy văn và Tài nguyên Nước của Nepal, cơ quan được giao giám sát dự án, công tác thiết kế sơ bộ và khảo sát chi tiết sẽ bắt đầu ngay trong năm tài khóa kết thúc vào giữa tháng 7/2027. Bốn hồ được chọn nằm ở miền trung và miền đông dãy Himalaya. Từ năm 2020, một báo cáo chung của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) và Trung tâm Quốc tế về Phát triển Tổng hợp Miền núi (ICIMOD) đã xếp chúng vào nhóm nguy hiểm nhất cả nước.
Phương án kỹ thuật nghe có vẻ giản dị: đào những kênh dẫn có cửa van điều tiết để từng chút một chuyển nước sang các dòng sông lân cận, hạ thấp mực hồ trước khi những con đập tự nhiên bằng đá vụn và băng kịp vỡ. Nhưng làm việc ở độ cao trên 4.000 mét, nơi không khí loãng và thời tiết đổi thay trong chớp mắt, là thử thách thật sự với sức khỏe con người, chưa kể nguy cơ một trận lũ bất ngờ ập xuống khi đội thi công vẫn còn ở lòng hồ.
Mục tiêu của chúng tôi là giảm nguy cơ các hồ phá vỡ những con đập tự nhiên và giảm nguy cơ lũ lụt ở hạ lưu.
Sáu năm, 50 triệu USD và nhiều hơn một con kênh
Ông Sanjeeb Baral, Giám đốc điều hành Trung tâm, cho biết toàn bộ công trình có thể kéo dài tới sáu năm. Song hành với việc xả nước là ba trụ cột:
Lắp đặt cảm biến theo dõi mực nước và chuyển động của băng theo thời gian thực.
Xây dựng hệ thống dự báo và cảnh báo lũ sớm cho các thung lũng hạ lưu.
Nâng cao khả năng chống chịu, giúp cộng đồng địa phương biết cách ứng phó khi hiểm họa ập đến.
Ông Tuladhar khẳng định Nepal đủ năng lực kỹ thuật để tự triển khai. Niềm tin ấy có cơ sở: năm 2000, nước này đã hạ mực hồ Tsho Rolpa xuống 3 mét, và khoảng một thập kỷ trước đã hoàn thành dự án tương tự tại hồ Imja, gần đỉnh Everest.
Bảy phút từ đỉnh núi đến thảm họa
Lúc 8 giờ 37 phút sáng 26/8, một mảng băng và đá khổng lồ tách khỏi sông băng ở độ cao khoảng 5.200 mét trên sườn núi Langtang Lirung, sát biên giới Nepal – Tây Tạng. Cú đổ sập mạnh đến mức các trạm đo ghi nhận như một trận động đất cường độ 5,2. Theo các nhà khoa học, dòng bùn đá chỉ mất khoảng bảy phút để vượt 22 km tới cửa khẩu Gyirong, rồi tràn xuống thung lũng sông Bhotekoshi – Trishuli ở huyện Rasuwa, nơi mực nước dâng thêm khoảng 9 mét chỉ trong nửa giờ.
Nhiều làng mạc, cầu đường và khu dân cư bị xóa sổ. Trong số nạn nhân có cả du khách và người hành hương đến từ hơn 30 quốc gia. Hơn 20.000 nhân viên cứu hộ đã được huy động; có người sống sót được kéo lên từ căn nhà vùi trong bùn sau 10 ngày. Thiệt hại tại 12 nhà máy thủy điện khiến nguồn điện quốc gia sụt giảm đáng kể, một đòn nặng với nền kinh tế phụ thuộc vào thủy điện.
Tiếng nói từ một quốc gia gần như không phát thải
Phát biểu tại Liên Hợp Quốc hồi tháng 9, Thủ tướng Balendra Shah, 36 tuổi, gọi thảm họa là lời cảnh tỉnh cho cả thế giới. Ông nhấn mạnh Nepal gần như không đóng góp vào lượng khí thải toàn cầu, nhưng đang phải trả giá đắt bằng những dòng sông băng co rút, địa hình núi non bất ổn và những con sông ngày càng khó lường.
Giới khoa học lưu ý dãy Himalaya đang ấm lên nhanh hơn mức trung bình toàn cầu. Băng tan để lại những hồ nước chỉ được giữ bởi đá vụn và băng lỏng lẻo, treo lơ lửng trên những thung lũng có hàng triệu người sinh sống. Hạ mực bốn hồ băng không thể đảo ngược biến đổi khí hậu, nhưng có thể mua thêm thời gian, thứ quý giá nhất với những ngôi làng dưới chân núi.

















