Bản Đổi Chác Lịch Sử Và Dấu Tích Một Thời Hoàng Kim Bị Lãng Quên
Bàn đàm phán trực tiếp hiếm hoi giữa hai quốc gia láng giềng thù địch Israel và Lebanon bất ngờ chiếu rọi ánh sáng công lý vào số phận của những nạn nhân mất tích từ cuộc nội chiến khốc liệt cách đây hơn bốn thập kỷ. Việc trao đổi tù nhân lấy cam kết điều tra dấu tích của các lãnh đạo Do Thái bị bắt cóc năm xưa – trong đó có cựu Chủ tịch cộng đồng Do Thái Isac Sasson và bác sĩ nhân từ Elie Hallak – đã đánh dấu lần đầu tiên vấn đề cộng đồng Do Thái bản địa được đưa vào chương trình nghị sự an ninh cấp cao giữa hai nước.
Từng là nơi quy tụ từ 18.000 đến 20.000 người Do Thái sinh sống hòa thuận tại khu phố Wadi Abu Jmil phồn hoa ở thủ đô Beirut, Lebanon từng được mệnh danh là 'Thụy Sĩ của Trung Đông' trong thập niên 1960.
Giáo sĩ Elie Abadie, 65 tuổi, cựu giáo sĩ trưởng của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), người đã rời Lebanon từ năm 10 tuổi nhưng điện thoại vẫn lưu 3.000 bài hát tiếng Ả Rập, xúc động nhớ lại thời kỳ tươi đẹp đã qua:
Thật đau lòng khi mối quan hệ gắn bó giữa Lebanon và người Do Thái đã có lịch sử hơn 3.000 năm từ thời Vua Solomon, nhưng tình cảnh nửa thế kỷ qua lại chứng kiến sự suy tàn đến mức biến mất của cộng đồng này.
Hiện nay, trong số 18 giáo phái được công nhận hợp pháp tại Lebanon, đạo Do Thái chỉ còn lại vỏn vẹn khoảng 20 tín đồ sinh sống lặng lẽ, trong khi các ngôi giáo đường cổ kính ở Beirut và Sidon gần như đóng cửa im lìm sau hàng chục năm vắng bóng giáo dân.
Israel cam kết phóng thích năm thường dân Lebanon để đổi lấy cuộc tìm kiếm thi thể các nhân vật Do Thái mất tích.
Luật sư đại diện khẳng định quá trình pháp lý sẽ được tuân thủ nghiêm ngặt để xác định nơi an nghỉ cuối cùng của các nạn nhân.
Cộng đồng Do Thái tại Beirut từng là một trong những trung tâm kinh tế và văn hóa đa sắc tộc thịnh vượng nhất thế giới Ả Rập.
Căn Cước Phức Tạp Của Những Người Lưu Lạc Khắp Năm Châu
Đối với những người Do Thái gốc Lebanon đang định cư tại Mỹ, Pháp, Mexico hay Brazil, thỏa thuận mới là một cuộc đánh thức tâm can đầy xáo trộn. Ký ức về cuộc chiến tranh năm 1967 và cuộc nội chiến bùng nổ năm 1975 gắn liền với những làn sóng thù hận, các vụ bắt cóc tống tiền và sự nghi kỵ tàn nhẫn đã buộc họ phải rời bỏ mảnh đất chôn rau cắt rốn trong cay đắng.
Dù mang quốc tịch mới và thậm chí từng sinh sống tại Israel – quốc gia vẫn đang trong tình trạng chiến tranh chính thức với Lebanon – nhiều người con của mảnh đất Levant vẫn tự hào về bản sắc văn hóa Lebanon thấm đượm trong huyết quản. Bà Dany Liniado, người tị nạn sang Mexico sau khi cha bà bị bắt giữ và tra tấn tại Beirut năm 1975, chia sẻ về căn cước đa tầng của mình:
Tôi là một người Do Thái Lebanon nhưng giờ đây tôi là tất cả; tôi có thể là người Israel, người Pháp, người Mexico, và trên hết tôi là một công dân Do Thái của toàn thế giới.
Tiếng nói của những kiều dân này nhắc nhở nhân loại rằng đằng sau các cuộc xung đột địa chính trị dai dẳng luôn là số phận của những con người bình dị, những người khao khát hòa bình và quyền được nhớ về cội nguồn của mình.
Hàng ngàn gia đình Do Thái gốc Lebanon lưu lạc tại hải ngoại vẫn giữ thói quen nói tiếng Pháp pha tiếng Ả Rập và nấu các món ăn quê nhà.
Bà Dany Liniado bày tỏ niềm tự hào sâu sắc về cội nguồn huyết thống dù mang nhiều quốc tịch khác nhau sau biến cố lưu vong.
Các nhà phân tích hy vọng thỏa thuận nhân đạo này sẽ mở đường cho sự hòa giải văn hóa giữa các dân tộc tại Trung Đông.
