Một cuộc rút lui và một lực lượng mới tiến vào
Trong tuyên bố hôm thứ Bảy, TPLF cho biết lực lượng của họ đã rút khỏi Mekelle, một trong những thành phố lớn nhất Ethiopia. Trong cuộc chiến kéo dài hai năm trước đây, nhóm này cũng từng rút khỏi thành phố, dường như để tránh cho nó bị tàn phá. Người dân cho biết quân đội liên bang trước tiên giành lại sân bay, sau đó các chiến binh thân chính phủ mới tiến vào nội đô.
Chủ tịch TPLF Debretsion Gebremichael, người công khai thách thức Thủ tướng Abiy Ahmed suốt những tháng gần đây, tuần trước mô tả giao tranh là sự tiếp nối của cuộc chiến trước và tuyên bố các chiến binh của ông sẽ tiếp tục tấn công và bảo vệ Tigray. Vì vậy, việc rút quân có vẻ là bước lùi chiến thuật hơn là dấu chấm hết cho cuộc đối đầu.
Cướp phá và sợ hãi ở Mekelle
Sự gián đoạn nghiêm trọng của mạng internet và điện thoại di động khiến việc kiểm chứng sự việc rất khó khăn, dù kết nối phần nào được khôi phục hôm Chủ nhật. Một chủ doanh nghiệp địa phương, ông Filmon Equar Hailu, kể với AP những gì ông chứng kiến khi quyền kiểm soát đổi chủ:
- Người dân cướp phá văn phòng chính quyền của TPLF, trụ sở cảnh sát vùng và một số cửa hàng, mang đi thiết bị khi phe nổi dậy rút đi.
- Các tay súng thân TPLF mang vũ khí hạng nhẹ rời đi theo từng nhóm nhỏ, một số đi bộ, trong khoảng ba ngày cho đến chiều thứ Bảy.
- Sau đó, từng nhóm nhỏ chiến binh Lực lượng Hòa bình Tigray tiến vào thành phố, và tiếng súng ăn mừng vang lên suốt đêm tới sáng Chủ nhật.
Cuộc sống thường nhật bị đảo lộn nghiêm trọng. Ethiopian Airlines đã ngừng các chuyến bay tới Mekelle, Axum và Shire sau khi sân bay bị chiếm, và người dân cho biết các tuyến đường nối Tigray với vùng Afar lân cận bị đóng với phương tiện dân sự. Nhiều người lo sợ phải trở lại cảnh cô lập từng trải qua trong cuộc chiến trước, khi khu vực bị cắt nguồn lương thực, nhiên liệu, ngân hàng và liên lạc suốt nhiều tháng.
Ai sẽ kiểm soát Tigray?
Theo ông Jalale Getachew Birru, nhà phân tích về Ethiopia của tổ chức giám sát xung đột độc lập ACLED, nhiều khả năng ông Abiy sẽ giao an ninh khu vực cho Lực lượng Hòa bình Tigray khi quân đội liên bang kiểm soát Mekelle. Lực lượng này gồm các cựu thành viên Lực lượng Phòng vệ Tigray, cánh vũ trang của TPLF, và đang chiến đấu cùng quân liên bang chống lại chính những đồng đội cũ.
Trong khi đó, TPLF đã cùng sáu nhóm đối lập khác tuyên bố thành lập liên minh hồi cuối tháng trước với mục tiêu lật đổ ông Abiy, người lên nắm quyền năm 2018 và tái đắc cử đầu năm nay. Từng là đảng cầm quyền ở Tigray và lực lượng chi phối liên minh cầm quyền Ethiopia từ năm 1991 đến 2018, TPLF nay vừa chiến đấu với chính phủ liên bang, vừa đối đầu với những người Tigray đối địch, khoét sâu chia rẽ ngay trong lòng khu vực.
Một cuộc xung đột vượt khỏi biên giới
Ethiopia cáo buộc Eritrea và Ai Cập hậu thuẫn TPLF, và Tổng tham mưu trưởng quân đội nước này còn nêu tên Sudan. Hôm thứ Năm, Addis Ababa đóng cửa đại sứ quán tại Eritrea và yêu cầu 10 nhà ngoại giao Eritrea rời đi, viện dẫn các hoạt động đe dọa trực tiếp an ninh quốc gia. Eritrea đáp trả bằng việc cắt đứt quan hệ ngoại giao, cáo buộc ông Abiy tìm cách quốc tế hóa một cuộc xung đột nội bộ. Ai Cập phủ nhận hậu thuẫn phe nổi dậy.
Căng thẳng có gốc rễ sâu xa. Quan hệ với Ai Cập căng thẳng nhiều năm vì con đập khổng lồ của Ethiopia trên sông Nile Xanh, công trình mà Cairo lo ngại sẽ làm giảm nguồn nước của mình. Ông Abiy cũng khiến Eritrea tức giận khi tuyên bố mong muốn Ethiopia có quyền tiếp cận chủ quyền với cảng Assab trên Biển Đỏ. Hôm thứ Bảy, Tổng thống Eritrea Isaias Afwerki sang Ai Cập hội đàm với Tổng thống Abdel-Fattah el-Sissi về tăng cường quan hệ song phương, chuyến thăm chắc chắn được Addis Ababa theo dõi sát sao.
Thỏa thuận hòa bình tan vỡ
Liên minh châu Phi, bên làm trung gian cho thỏa thuận năm 2022, đã kêu gọi kiềm chế, cảnh báo căng thẳng mới đe dọa thỏa thuận. Thế nhưng với một liên minh cam kết lật đổ thủ tướng, những cáo buộc nhằm vào các nước láng giềng và giao tranh ngay tại thủ phủ Tigray, giới phân tích cho rằng khuôn khổ hòa bình trên thực tế đã sụp đổ.
Với người dân Tigray, cái giá của chiến tranh tái diễn được đo bằng đời sống hằng ngày: đường bị đóng, máy bay ngừng bay, văn phòng bị cướp phá và nỗi lo đoàn xe cứu trợ lại bị chặn. Thỏa thuận hòa bình có thể chấm dứt tiếng súng, nhưng hòa bình bền vững cần niềm tin, sự bao trùm và công lý. Thiếu những điều đó, sự im lặng của súng đạn có thể chỉ là khoảng lặng giữa hai cuộc chiến.

















