Khép lại 23 năm hiện diện quân sự Mỹ
Theo thỏa thuận được Washington và Baghdad công bố tháng 9/2024, sứ mệnh quân sự của liên quân quốc tế chống tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tại Iraq kết thúc theo hai giai đoạn. Giai đoạn đầu khép lại sứ mệnh chiến đấu và cố vấn, đóng nhiều căn cứ trong năm 2025; giai đoạn hai cho phép một lực lượng thu gọn tiếp tục hoạt động từ khu tự trị người Kurd để hỗ trợ chiến dịch chống IS ở Syria cho tới ngày 30/9/2026. Trong tuyên bố hôm 1/10, Thủ tướng Ali al-Zaidi nhấn mạnh ý nghĩa lịch sử của mốc thời gian này.
*“Đây là sự hiện thực hóa chủ quyền đầy đủ và toàn diện của Iraq.” – Ali al-Zaidi*
Ông al-Zaidi cho rằng việc rút quân đánh dấu khởi đầu một chương mới trong hành trình của Iraq. Theo hãng tin AP, đầu năm 2026, các lực lượng liên quân đã hoàn tất việc rời khỏi các căn cứ ở khu vực do chính quyền liên bang quản lý, trong đó có căn cứ không quân Ain al-Asad ở tỉnh Anbar, trước khi rút khỏi Erbil, điểm hiện diện lớn cuối cùng.
Lộ trình xử lý vũ khí ngoài tầm kiểm soát của nhà nước
Ông al-Zaidi tuyên bố ngày 1/10 là “một khởi đầu nghiêm túc” cho việc giải quyết vấn đề vũ khí nằm ngoài sự kiểm soát của nhà nước, một trong những bài toán an ninh nan giải nhất của Iraq suốt nhiều năm. Trước đó, ông từng khẳng định các nhóm vũ trang ngoài nhà nước sẽ không còn lý do để cầm vũ khí khi quân đội nước ngoài rút đi.
Những cam kết chính của chính phủ Iraq gồm:
- Thực hiện lộ trình với các mốc thời gian đã thống nhất, không muộn hơn ngày 30/6/2027, để giải giáp các nhóm vũ trang.
- Thực thi nguyên tắc hiến định rằng quyết định chiến tranh và hòa bình chỉ thuộc về các cơ quan nhà nước.
- Mua một hệ thống phòng không hoàn chỉnh nhằm củng cố chủ quyền vùng trời và tăng cường năng lực cho các thiết chế an ninh.
Giới quan sát cho rằng lộ trình này sẽ là phép thử lớn đối với chính phủ mới, bởi một số nhóm vũ trang có ảnh hưởng chính trị và quân sự đáng kể, trong khi việc xây dựng một hệ thống phòng không hiện đại đòi hỏi nguồn lực và thời gian dài.
Cam kết với các nước láng giềng
Trong tuyên bố, chính phủ Iraq khẳng định cam kết hiến định ngăn chặn việc sử dụng lãnh thổ và không phận Iraq làm bàn đạp hoặc hành lang trung chuyển cho bất kỳ hành động nào đe dọa an ninh của các nước láng giềng. Thông điệp này có ý nghĩa đặc biệt khi khu vực đang chìm trong cuộc chiến bắt đầu từ ngày 28/2 giữa Mỹ, Israel và Iran.
Kể từ khi chiến sự nổ ra, các căn cứ có quân Mỹ đóng tại khu vực người Kurd ở miền bắc Iraq thường xuyên bị tấn công. Nằm giữa Washington và Tehran, Baghdad lâu nay phải giữ thế cân bằng mong manh: vừa duy trì quan hệ an ninh, kinh tế với Mỹ, vừa gắn bó về địa lý, tôn giáo và kinh tế với nước láng giềng Iran.
Từ quan hệ quân sự sang hợp tác kinh tế
Thời điểm rút quân đã được ông al-Zaidi và Tổng thống Mỹ Donald Trump tái khẳng định trong chuyến thăm Washington hồi giữa tháng 7. Theo AP, nhà lãnh đạo Iraq khi đó nói quân đội Mỹ sẽ rời Iraq trong khi các doanh nghiệp Mỹ sẽ ở lại, còn ông Trump nhấn mạnh quan hệ đối tác ngày càng mở rộng với các công ty dầu khí.
Một quan chức Mỹ cho biết lực lượng an ninh Iraq, bao gồm lực lượng Peshmerga và các lực lượng an ninh khác của khu vực người Kurd, sẽ dẫn dắt cuộc chiến chống khủng bố. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth cũng tái khẳng định cam kết thực hiện thỏa thuận giữa hai nước, trong khi Tổng lãnh sự quán Mỹ tại Erbil vẫn tiếp tục hoạt động như một cơ quan ngoại giao.

















