Cuộc trao đổi kín và cú sốc tại Georgetown
Theo ba người am hiểu sự việc được Reuters dẫn lại, trong cuộc họp tháng 9 tại Washington, Jeremy Lewin, khi đó phụ trách hoạch định chính sách tại Bộ Ngoại giao Mỹ, nói với Ngoại trưởng phụ trách đối ngoại Guyana Robert Persaud rằng ông có thể giúp tổ chức đối thoại với lãnh đạo lâm thời Venezuela Delcy Rodríguez. Hai nguồn cho biết ông còn đề cập khả năng Venezuela nắm một phần quyền kiểm soát Essequibo. Các nguồn không hoàn toàn thống nhất về câu chữ, vì thế chưa thể xem đây là một đề nghị chính thức của chính phủ Mỹ.
Phản ứng của phía Guyana được mô tả là sửng sốt. Đối với Georgetown, Essequibo không phải món hàng để mặc cả: vùng đất rộng lớn phía tây sông Essequibo hiện do Guyana quản lý và chiếm khoảng hai phần ba diện tích nước này. Chính vì vậy, các quan chức Guyana nhanh chóng liên hệ những đầu mối khác của Washington để xác định phát biểu của Lewin có phản ánh sự thay đổi chính sách hay không.
Washington phân biệt thăm dò và chính sách
Trong trao đổi với Reuters, Lewin nói ông đã thực hiện những cuộc nói chuyện sơ bộ, bí mật với cả Guyana và Venezuela sau khi Rodríguez đề nghị Tổng thống Donald Trump hỗ trợ xúc tiến đối thoại. Ông cho biết đã báo cáo lại với Ngoại trưởng Marco Rubio và Nhà Trắng, đồng thời khẳng định hoạt động của mình được cho phép. Reuters chưa thể độc lập xác minh tính xác thực của lá thư mà ông cung cấp.
Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao Mỹ khẳng định lập trường về đường biên giới Guyana–Venezuela không thay đổi. Thông cáo của Bộ Ngoại giao Guyana ngày 19/11 ghi nhận sự bảo đảm này và nhấn mạnh cuộc trao đổi tháng 9 tập trung vào quy trình tại Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ). Một khác biệt cần được giữ rõ: việc một quan chức tìm hiểu lựa chọn ngoại giao không tự động tạo ra một thỏa thuận hay làm thay đổi địa vị pháp lý của lãnh thổ.
Dầu mỏ, lợi ích và sự mất cân xứng quyền lực
Essequibo giàu tài nguyên khoáng sản, trong khi các phát hiện dầu ngoài khơi Guyana từ năm 2015 đã gia tăng giá trị chiến lược của khu vực. Những nguồn lợi đó khiến tranh chấp cũ mang ý nghĩa kinh tế mới, thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư và cường quốc. Reuters còn cho biết các cuộc trao đổi giữa Lewin và phía Venezuela có đề cập cơ hội để doanh nghiệp Mỹ hoạt động tại Essequibo, theo những người hiểu nội dung thảo luận.
Bối cảnh địa chính trị cũng thay đổi mạnh sau khi chính quyền Nicolás Maduro sụp đổ khỏi quyền lực đầu năm 2026 và Washington tăng tiếp xúc với chính quyền Rodríguez. Tuy nhiên, sự gần gũi giữa hai thủ đô không thể thay thế sự đồng ý của Guyana. Với một nước có quy mô dân số nhỏ, nỗi lo không chỉ nằm ở một bản đồ bị vẽ lại mà còn ở tiền lệ: số phận của lãnh thổ có thể bị đem ra thương lượng trong các cuộc tiếp xúc mà người dân sở tại không được tham gia.
Tòa án quốc tế và phép thử của ngoại giao
Guyana đã đưa tranh chấp ra ICJ từ năm 2018, đề nghị tòa xem xét hiệu lực của phán quyết trọng tài năm 1899. Trong các biện pháp tạm thời, tòa yêu cầu Venezuela kiềm chế những hành động có thể thay đổi hiện trạng tại vùng Guyana đang quản lý; lệnh năm 2025 còn đề cập việc không tổ chức hoặc chuẩn bị bầu cử tại vùng lãnh thổ tranh chấp. Những mệnh lệnh này không phải phán quyết cuối cùng về chủ quyền, nhưng cho thấy khuôn khổ pháp lý đang vận hành.
Caracas lâu nay bác bỏ cách nhìn của Georgetown và kêu gọi đàm phán trực tiếp, trong khi Guyana kiên quyết không chấp nhận thương lượng để phân chia lãnh thổ. Một tiến trình ngoại giao đáng tin phải nhận diện được sự khác biệt ấy, tránh biến lời mời đối thoại thành sức ép nhượng bộ. Đối với Mỹ, uy tín đồng minh được đo không chỉ qua lời bảo đảm sau khi tranh cãi nổ ra, mà còn qua mức độ nhất quán trong từng cuộc tiếp xúc.

















