Một tuần mang tính thử thách
Sau hai ngày cuối tuần tương đối yên ả, học sinh trung học trên khắp nước Pháp được cho là sẽ trở lại các rào chắn. Điều khiến giới quan sát lo ngại là bạo lực bên lề các cuộc tuần hành có thể gia tăng, làm mờ ranh giới giữa biểu tình và bạo loạn, và chính phủ có thể đáp trả còn mạnh tay hơn. Theo Bộ trưởng Nội vụ, cảnh sát đã bắt giữ hơn 5.000 người trong tuần trước, 85% trong số đó là trẻ vị thành niên; hàng trăm người bị thương.
Ngày thứ Ba sẽ là phép thử về sức bền và sức lan tỏa của phong trào, khi Tổng liên đoàn Lao động (CGT), một trong những công đoàn có ảnh hưởng nhất nước Pháp, kêu gọi người lao động cùng xuống đường. Nếu học sinh và công nhân hòa chung một dòng người, sức ép lên chính phủ sẽ tăng lên đáng kể.
Khởi đầu từ một trường trung học ở Créteil
Các cuộc biểu tình bùng phát lần đầu ở vùng Paris vào giữa tháng 9, khi giáo viên và học sinh một trường trung học (lycée) ở Créteil, ngoại ô phía đông nam thủ đô, phản đối tình trạng thiếu nhân sự. Từ đó, các cuộc bãi khóa, phong tỏa trường và tuần hành lan sang các vùng ngoại ô khác rồi ra toàn quốc, tới cả những trường ở thị trấn nhỏ.
Theo Bộ trưởng Giáo dục, hàng trăm trường đã phải đóng cửa do bị phá hoại hoặc do các vụ tấn công nhắm vào nhân viên. Hơn 170 học sinh và 65 nhân viên nhà trường đã bị thương. Những con số ấy cho thấy một phong trào bắt đầu từ yêu cầu chính đáng đang đứng trước nguy cơ bị bạo lực lấn át.
Bất bình đẳng phía sau khẩu hiệu Tự do – Bình đẳng – Bác ái
Ngay từ đầu, học sinh tập trung vào sự bất bình đẳng trong hệ thống giáo dục: chất lượng giảng dạy, cơ sở vật chất và cơ hội thăng tiến ở các khu dân cư khó khăn không bằng nơi khác, trái với lời hứa trong quốc khẩu của nước Pháp. Những tấm biểu ngữ đầu tiên ở Créteil, được nghị sĩ Clémence Guetté đăng tải, viết: “Quá nhiều bất bình đẳng, chúng tôi chán ngán”, “Giáo dục là quyền, không phải đặc ân”. Các khiếu nại lan rộng gồm:
- Lớp học nóng như lò vì không có điều hòa trong các đợt nắng nóng mùa hè, và lạnh buốt vào mùa đông.
- Chuột chạy, trần nhà sập, dột nước và bàn ghế hỏng tại nhiều ngôi trường xuống cấp.
- Giờ học kéo dài từ 8 giờ sáng tới chiều tối, thuộc hàng cao nhất châu Âu theo số liệu của Liên minh châu Âu (EU).
- Thiếu giáo viên và nhân viên hỗ trợ, nhất là ở các vùng ngoại ô nghèo.
Công chúng cần biết rằng điều kiện học tập không còn như thời chúng tôi đi học. Nó đã xuống cấp nghiêm trọng.
Nghịch lý là giáo dục vẫn thuộc nhóm khoản chi lớn nhất trong dự thảo ngân sách năm 2027 của chính phủ, với 65,5 tỷ euro, cao hơn cả 63,4 tỷ euro dành cho quốc phòng. Nhưng với học sinh, những con số ấy chưa chạm tới lớp học. Như tấm biển của một cô bé được tờ Le Parisien ghi lại: “Em gặp thầy cô nhiều hơn gặp gia đình”.
Phe cực tả và cuộc đua vào Điện Élysée
Bà Guetté, gương mặt đang lên của đảng cực tả Nước Pháp Bất khuất (LFI), là một trong những chính trị gia đầu tiên đứng cạnh học sinh Créteil, tay cầm loa. Nhiều nghị sĩ và quan chức dân cử khác của đảng nhanh chóng ủng hộ yêu sách của các em. Lãnh đạo đảng Jean-Luc Mélenchon kêu gọi đảng viên và người ủng hộ đứng chắn giữa học sinh và cảnh sát, đồng thời lên án điều ông gọi là sự “tàn bạo” của lực lượng chống bạo động, vốn sử dụng nhiều hơi cay và dùi cui; một số học sinh bị thương ở mặt nghi do đạn kiểm soát đám đông.
Những người chỉ trích cáo buộc LFI kích động và lợi dụng học sinh vì mục đích chính trị. Ông Mélenchon, 75 tuổi, khẳng định đảng ủng hộ nhưng không tổ chức phong trào và mong muốn phong trào diễn ra ôn hòa. Đang theo đuổi lần thứ tư cuộc đua vào Điện Élysée, ông nhắm tới cử tri trẻ – nhóm từng đi bầu ít nhất năm 2022 nhưng có thể giúp ông lần đầu lọt vào vòng hai vào tháng 5 tới.
“Điều chúng tôi mong muốn là những người trẻ của đất nước này bước ra khỏi giai đoạn này với cái đầu ngẩng cao, đã giành được điều gì đó, học được điều gì đó, và ghi nhớ nó khi bỏ lá phiếu.” – Jean-Luc Mélenchon














