Winston Peters và “cẩm nang” chiến tranh văn hóa
Ông Peters đặt cược rằng nỗi bức xúc về nhập cư, chi phí sinh hoạt cùng các tranh luận về bản sắc dân tộc, giới tính và phá thai có thể giúp đảng của ông đạt kết quả tốt hơn, trở thành mắt xích không thể thiếu của khối trung hữu. Theo tính toán hiện tại, Đảng Quốc gia của Thủ tướng Luxon sẽ cần ghế của cả New Zealand First lẫn đảng cánh hữu ACT để tiếp tục nắm quyền.
Lần này gần như là bây giờ hoặc không bao giờ, để có được quyền lực lớn hơn nhiều nhằm thực thi phương án thay thế của chúng tôi về cách điều hành nền kinh tế.
New Zealand First đã bảo trợ dự luật định nghĩa “phụ nữ” và “đàn ông” trong luật, đề xuất siết nhập cư và chủ trương rút khỏi Thỏa thuận khí hậu Paris.
Ông Peters bác bỏ nhãn “dân túy”, cho rằng chính trị gia nào cũng muốn được lòng dân, và mô tả cuộc tấn công vào chính trị “thức tỉnh” là bảo vệ lẽ thường, kinh nghiệm và chủ quyền quốc gia.
Tiếng nói của những “người Kiwi bình thường”
Tại một buổi vận động ở Tauranga, anh Grant Welman, chủ một cơ sở sửa chữa nhà cửa và là cha của hai con, mô tả đám đông là những “người Kiwi bình thường” mang nỗi lo sâu sắc về hướng đi của đất nước. Anh lo ngại nhập cư tăng nhanh hơn hạ tầng và không thích chính trị bản sắc, dù chưa hoàn toàn tin vào chính ông Peters.
Tôi sẽ bỏ phiếu cho New Zealand First trong cuộc bầu cử này, không phải vì tôi tin họ là tuyệt vời nhất, mà vì tôi tin họ là lựa chọn tốt nhất hiện có.
Đà tăng chững lại
Các con số cho thấy sức hút của thông điệp vẫn có giới hạn khi đặt cạnh các phong trào tương tự trong thế giới nói tiếng Anh:
- New Zealand First giành 6,1% phiếu bầu năm 2023 và từng đạt 13,6% trong một cuộc thăm dò hồi tháng 4.
- Các thăm dò gần nhất chỉ còn 9% và 10,6%.
- One Nation của bà Pauline Hanson ở Australia đang tiến gần mức 30%.
- Reform UK đạt khoảng 23,4% theo mức trung bình các cuộc thăm dò ở Anh.
Chiến dịch năm 2026 là lời kêu gọi mang màu sắc cánh hữu rõ rệt nhất mà New Zealand First từng đưa ra trong 33 năm lịch sử. Nó có thể lấy cảm hứng từ một phong trào dân túy toàn cầu, nhưng thăm dò cho thấy nó không có sức hút như ở những nơi khác.
Ông Peters còn đối mặt với một đối thủ mới cho vai trò “người định đoạt” là đảng trung dung Opportunity, lực lượng ủng hộ nhập cư, quyền của người LGBT và bảo vệ môi trường mạnh mẽ hơn, có thể nắm cán cân quyền lực sau bầu cử.
Vì sao New Zealand khó bị cuốn theo?
Nhìn bề ngoài, New Zealand dường như là mảnh đất màu mỡ cho chính trị dân túy: gần 30% cư dân sinh ra ở nước ngoài, giá nhà và chi phí sinh hoạt cao, còn tranh cãi quanh Hiệp ước Waitangi, văn kiện khai quốc ký với người bản địa Maori, ngày càng gay gắt.
Thế nhưng nhiều điều kiện nuôi dưỡng chủ nghĩa dân túy cánh hữu ở nơi khác lại vắng bóng. Một khảo sát tại 29 quốc gia cho thấy người New Zealand cởi mở nhất với người nhập cư; khảo sát năm 2023 ghi nhận đa số ủng hộ bảo vệ người chuyển giới khỏi phân biệt đối xử. Theo giảng viên Luke Oldfield của Đại học Victoria, hơn một nửa dân số nói họ không theo tôn giáo nào, khiến chính trị phản động kiểu Mỹ khó tìm được tiếng vang.
Đơn giản là không có một lượng cử tri lớn cho kiểu chính trị theo phong cách MAGA mà ông Peters và ông Shane Jones đôi khi ngả theo.
Nhà bình luận Ben Thomas cho rằng hệ thống bầu cử tỷ lệ tạo ra một “van xả” cho những quan điểm ấy, ngăn chúng thâm nhập các đảng lớn như ở Mỹ, dù ông cảnh báo chúng vẫn có thể trỗi dậy trong những năm tới.
Thật dễ chịu khi nghĩ người New Zealand thô mộc, thực tế và giàu lẽ thường, điều khiến họ phần nào miễn nhiễm với những trào lưu toàn cầu như vậy.
