Tội phạm cũ, tốc độ mới
Điều khiến cuộc đua an ninh mạng thay đổi không nhất thiết là một phương thức tấn công hoàn toàn mới. Theo Bjorn R. Watne trong cuộc trao đổi với CNBC tại Singapore, AI đang nâng cấp các kỹ thuật lừa đảo vốn đã quen thuộc: viết thông điệp trôi chảy bằng nhiều thứ tiếng, cá nhân hóa cách tiếp cận, tạo danh tính số có vẻ đáng tin và tiếp xúc đồng thời với rất nhiều mục tiêu. Một nhân viên có thể nhận được thư điện tử giống hệt cách diễn đạt của đối tác lâu năm, trong khi khách hàng khó xác minh người đang trò chuyện thực sự là ai.
Báo cáo tháng 3/2026 của Interpol mô tả sự công nghiệp hóa gian lận tài chính qua mạng. Tổ chức này dẫn ước tính rằng các hình thức gian lận được AI hỗ trợ có thể sinh lợi cao hơn 4,5 lần so với cách thức không sử dụng AI; đây là ước tính về những hình thức được nghiên cứu, không phải tỷ lệ áp dụng cho mọi vụ án. Vấn đề vì thế nằm ở khả năng tăng sản lượng và sức thuyết phục của hành vi phạm tội, chứ không thể quy mọi cuộc tấn công cho riêng công nghệ mới.
Những “viên ngọc quý” cần được bảo vệ trước
Watne khuyến nghị lãnh đạo doanh nghiệp bắt đầu bằng câu hỏi giản dị: Nếu mất một hệ thống vào sáng mai, hoạt động nào sẽ ngừng lại? Với bệnh viện, đó có thể là hồ sơ và lịch điều trị; với ngân hàng, là giao dịch và dữ liệu định danh; với doanh nghiệp sản xuất, là hệ thống điều khiển hoặc mạng lưới cung ứng.
Việc lập bản đồ dữ liệu, tài khoản đặc quyền, nhà cung cấp bên ngoài và những điểm phụ thuộc giúp xác định đâu là tài sản cần lớp bảo vệ cao nhất.
Sau khi xác định ưu tiên, tổ chức có thể đối chiếu tình báo mối đe dọa với những kẻ tấn công phù hợp nhất, rồi áp dụng xác thực nhiều yếu tố, nguyên tắc quyền truy cập tối thiểu, bản sao lưu được kiểm tra, giám sát bất thường và diễn tập ứng cứu. Một cửa hàng trực tuyến đối diện tội phạm cơ hội cần cách phân bổ nguồn lực khác một đơn vị vận hành hạ tầng trọng yếu. Quan trọng hơn, an ninh mạng phải trở thành vấn đề điều hành ở cấp lãnh đạo, chứ không bị khoán riêng cho phòng công nghệ.
AI có thể hành động: Quyền lực luôn cần giới hạn
Rủi ro tiếp theo xuất hiện khi AI không dừng ở trả lời câu hỏi mà còn có thể gửi thư, duyệt yêu cầu, truy xuất hồ sơ, sửa dữ liệu hoặc điều khiển thiết bị. Một phản hồi sai đơn thuần có thể làm người dùng hiểu nhầm; một hành động sai trên hệ thống kết nối lại có khả năng gây tổn thất tiền bạc, làm gián đoạn dịch vụ hoặc đe dọa an toàn con người. Watne nhắc tới xe cộ và các hệ thống tự hành để nhấn mạnh sự khác biệt giữa lỗi thông tin và hậu quả vật lý.
Điều đó không có nghĩa mọi tác nhân AI đều nguy hiểm. Cần thiết kế quyền hạn theo từng nhiệm vụ, tách môi trường thử nghiệm khỏi vận hành thực tế, yêu cầu xác nhận của con người đối với thao tác nhạy cảm và lưu nhật ký đầy đủ để điều tra. Trong thế giới mà phần mềm ngày càng có khả năng thực thi, câu hỏi không chỉ là “AI trả lời có đúng không?” mà còn là “AI được phép làm gì, ai giám sát và làm thế nào dừng lại khi phát hiện sai lệch?”.
Niềm tin số và trách nhiệm chung
Sự thuận tiện khiến con người thường nhanh chóng bấm đồng ý cấp quyền cho ứng dụng, kết nối dịch vụ và tự động hóa công việc mà chưa đọc kỹ hậu quả. Kẻ gian khai thác chính khoảng cách giữa cảm giác quen thuộc và khả năng xác thực. Doanh nghiệp có thể giảm rủi ro bằng quy trình xác minh ngoài kênh liên lạc đối với đề nghị đổi tài khoản thanh toán, cảnh báo nhân viên về giả giọng và danh tính tổng hợp, đồng thời tạo điều kiện để báo cáo nghi vấn mà không sợ bị trách phạt.
Báo cáo tháng 6/2026 của Interpol tại châu Á và Nam Thái Bình Dương nêu sự phổ biến của lừa đảo trực tuyến và khuyến nghị tăng chia sẻ thông tin, đào tạo và năng lực điều tra. Công nghệ phát hiện mới là cần thiết, nhưng nền tảng vững chắc vẫn là phối hợp giữa kỹ thuật, quản trị và con người. Nếu sự tin cậy là điều giúp kinh tế số vận hành, thì xác minh có trách nhiệm là cách bảo vệ niềm tin ấy lâu dài.

















