Khi lệnh ngừng bắn không chấm dứt sự đổ nát
Theo phân tích của The New York Times, phần lớn các ngôi làng trong vùng chiếm đóng bị phá hủy sau lệnh ngừng bắn tháng 4, chứ không phải trong sáu tuần giao tranh ác liệt trước đó. Vùng lãnh thổ Liban mà quân đội Israel kiểm soát từ khi chiến sự bùng phát trở lại hồi tháng 3 kéo dài tới khoảng 13 km về phía bắc biên giới. Dữ liệu của tổ chức giám sát xung đột ACLED ghi nhận hàng trăm vụ phá dỡ có kiểm soát; một số video cho thấy máy bay không người lái được dùng để đặt chất nổ, như tại một trường công ở Mansouri.
Tại Beit Yahoun, chỉ khoảng một chục tòa nhà bị phá hủy trước ngừng bắn; ba tháng sau, gần như toàn bộ trung tâm thị trấn đã biến mất. Khi trở về lần đầu vào tháng 8 dưới sự hộ tống của quân đội Liban, thị trưởng Mustapha Maki không còn nhận ra quê mình: nhà thờ Hồi giáo, bồn nước, sân bóng của lũ trẻ đều không còn, nghĩa trang ngổn ngang bia mộ vỡ nát.
“Tôi thậm chí không thể tìm thấy mộ của người thân.” — Mustapha Maki
Lập trường của Israel
Quân đội Israel (IDF) cho biết việc phá dỡ nhằm triệt phá hạ tầng quân sự của Hezbollah như đường hầm, kho vũ khí, và ngăn lực lượng này quay lại khu vực biên giới. Kể từ năm 2023, Hezbollah đã bắn hàng nghìn rocket, máy bay không người lái và tên lửa vào miền bắc Israel, buộc hàng chục nghìn người Israel phải sơ tán. Giới chức Israel khẳng định sẽ duy trì “vùng an ninh” cho đến khi Hezbollah bị giải giáp. Văn phòng truyền thông của IDF nói không có chỉ thị nào về việc phá hủy trên diện rộng và quân đội hoạt động theo luật pháp quốc tế.
Tuy vậy, hồi tháng 3, Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz từng tuyên bố cách tiếp cận ở miền nam Liban sẽ theo mô hình đã áp dụng tại Gaza.
“Mọi ngôi nhà trong các làng gần biên giới Liban sẽ bị phá hủy, theo mô hình đã áp dụng ở Rafah và Beit Hanoun tại Gaza, nhằm loại bỏ vĩnh viễn các mối đe dọa đối với cư dân miền bắc.” — Israel Katz
Những đám cháy và vườn ô liu biến mất
Không chỉ nhà cửa, đất đai cũng bị tàn phá. Theo phân tích dữ liệu của Hệ thống Thông tin Cháy rừng châu Âu (EFFIS):
Hơn 200 vụ cháy bùng phát trong vùng chiếm đóng từ đầu tháng 4 đến đầu tháng 9; cùng kỳ năm 2023 chỉ có 3 vụ, năm 2022 và 2021 không có vụ nào.
Khoảng 6.700 ha bị thiêu rụi, tương đương 11% vùng chiếm đóng, trong đó khoảng một phần ba là đất nông nghiệp.
Cuối tháng 8, hơn 900 cây ô liu ở phía nam Meiss al-Jabal bị máy ủi san phẳng.
Lính cứu hỏa Liban không được vào vùng chiếm đóng để dập lửa. Một số quan chức địa phương cho rằng có đám cháy bắt nguồn từ chất nổ do máy bay không người lái thả xuống, và các chuyên gia, tổ chức cứu trợ cho biết quân đội Israel đã dùng vật liệu gây cháy như phốt pho trắng trong khu vực. IDF bác bỏ trách nhiệm và nói binh sĩ đã hỗ trợ dập lửa. Ông Hassan Atta, 52 tuổi, từng có khoảng 1.000 cây ô liu trồng từ 50 năm trước ở làng Yaroun; lần cuối xem ảnh trực tuyến, cả khu vườn đã bị lửa thiêu rụi.
“Những cây ô liu ấy là nguồn sống, là cách gia đình tôi nuôi sống chính mình.” — Hassan Atta
Vết chia cắt tôn giáo trên bản đồ đổ nát
Gần như tất cả các làng bị phá hủy đều có đa số cư dân là người Shiite, trong khi bảy làng gần như nguyên vẹn chủ yếu là nơi sinh sống của người Kitô giáo, người Druze và người Hồi giáo dòng Sunni. Thị trấn Beit Lif của người Shiite gần như bị san phẳng, còn thị trấn Kitô giáo Debl cách đó chỉ khoảng 3 km phần lớn vẫn đứng vững. Ngay cả những người được ở lại cũng sống trong cô lập: họ phụ thuộc vào các đoàn xe cứu trợ và phải đi qua trạm kiểm soát của quân đội Israel mới ra được bên ngoài.
“Chúng tôi hoàn toàn bị cô lập, mọi thứ xung quanh đều bị phá hủy, chúng tôi không thể đi lại tự do.” — Guna Ginwa
Câu hỏi pháp lý và tương lai bỏ ngỏ
Theo các chuyên gia pháp lý, luật chiếm đóng quốc tế chỉ cho phép phá hủy tài sản dân sự khi tuyệt đối cần thiết cho một mục tiêu quân sự cụ thể và tức thời. Giáo sư Adil Haque của Đại học Rutgers nhận định phần lớn sự tàn phá không gắn với các cuộc đụng độ sắp xảy ra, mà nhằm tạo ra một tình trạng an ninh lâu dài. Trong khi đó, ảnh vệ tinh cho thấy ít nhất ba tiền đồn mới của Israel được xây dựng sau ngừng bắn; lực lượng gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc cho biết Israel hiện có hơn hai chục tiền đồn trong vùng đệm. IDF gọi đây là một phần của công tác chuẩn bị phòng thủ. Nhìn từ một ngọn đồi ngoài vùng chiếm đóng, bà Amira Chkeir chỉ thấy quê nhà Meiss al-Jabal đã chuyển thành một dải đất màu nâu xám.
“Nó trông như một sa mạc, tôi không nhận ra bất cứ thứ gì.” — Amira Chkeir
