Thiếu kế hoạch và hội đồng quản lý ảnh hưởng nặng nề đến các đơn vị bảo tồn
Brazil hiện có 3.421 đơn vị bảo tồn (UCs), trong đó 2.578 đơn vị (75%) chưa có kế hoạch quản lý và 2.269 đơn vị (66%) thiếu hội đồng quản lý, làm suy giảm hiệu quả bảo vệ khu vực. Có tới 2.083 đơn vị bảo tồn không có cả hai công cụ lãnh đạo này, khiến công tác quản lý và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên gặp nhiều khó khăn, đồng thời làm giảm tiềm năng phát triển du lịch sinh thái.
Angela Kuczach, giám đốc điều hành của Mạng lưới Pró-UC, cho biết kế hoạch quản lý theo luật phải được xây dựng trong vòng 5 năm sau khi đơn vị bảo tồn được thành lập và cập nhật định kỳ. Đây là văn bản quy định những hoạt động được phép và không được phép trong khu vực, cũng như vùng nào cho phép tham quan, nghiên cứu hay khai thác. Hội đồng quản lý gồm các tổ chức phi chính phủ, lãnh đạo địa phương, doanh nghiệp và cơ quan chính phủ tham gia vào việc xây dựng kế hoạch và giải quyết các vấn đề như xâm phạm đất đai.
Tác động của quản lý lỏng lẻo vào môi trường và cộng đồng
Sự thiếu hụt quản lý đã tạo cơ hội cho nạn khai thác vàng trái phép lan rộng, đặc biệt tại Khu Bảo tồn Đời sống Hoang dã Rios São Benedito và Azul giữa biên giới bang Pará và Mato Grosso. Khu bảo tồn này, được thành lập năm 2021 nhưng vẫn chưa có kế hoạch quản lý, đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi hàng trăm thuyền và thiết bị khai thác vàng bất hợp pháp.
Hoạt động này gây ra những thiệt hại lớn về môi trường như làm ngập mặn sông, ô nhiễm thủy ngân, phá hủy môi trường sống thủy sinh, xói mòn đất và suy giảm đa dạng sinh học.
Nguy hiểm hơn, các nhóm khai thác bất hợp pháp còn có hành vi bạo lực, đe dọa người dân và nghi ngờ có sự liên kết với các băng nhóm tội phạm. Ở khu vực này, nhiều lần lực lượng kiểm tra đã tiến hành các chiến dịch phá dỡ nhiều thuyền khai thác vàng trái phép. Tình trạng này cũng ảnh hưởng đến cộng đồng bản địa Kayabi lân cận, khi một số người trong cộng đồng bị cám dỗ hoặc phối hợp với các nhóm khai thác bất hợp pháp.
Các đơn vị quan trọng khác cũng thiếu quản lý
Các khu bảo tồn chiến lược như Rừng Quốc gia Amazonas, Công viên Quốc gia Acari và Khu Bảo tồn Sinh học Araucárias dù có vai trò quan trọng trong bảo vệ đa dạng sinh học và người dân bản địa cũng không có kế hoạch quản lý và hội đồng điều hành. Tình trạng này cũng xảy ra với các khu vực có tiềm năng du lịch như Quỹ Bảo tồn Môi trường Prainha, Grumari, Chapada dos Guimarães và Công viên Bang Pirineus.
Khó khăn về quãng đường và nhân lực hạn chế
Crisomar Lobato, Giám đốc Quản lý Đa dạng Sinh học của Viện Phát triển Lâm nghiệp và Đa dạng Sinh học bang Pará (Ideflor-Bio), thừa nhận việc quản lý các đơn vị bảo tồn quá xa trung tâm hành chính ở Belém với quãng đường hơn 1.000 km gây nhiều khó khăn trong việc triển khai hoạt động. Việc di chuyển bằng máy bay mất khoảng 6 giờ với điểm dừng tiếp nhiên liệu, hạn chế khả năng bố trí nhân lực chuyên môn và trang thiết bị cần thiết để quản lý hiệu quả.
Ảnh hưởng đến việc kiểm soát buôn bán hóa thạch
Tình trạng quản lý yếu kém còn cản trở công tác chống buôn bán hóa thạch bất hợp pháp tại Khu Bảo tồn Môi trường Chapada do Araripe, khu vực có một trong năm lưu vực trầm tích hóa thạch quan trọng nhất thế giới. Một mẫu hóa thạch quý giá từng được đưa trái phép ra nước ngoài là Ubirajara cuối cùng đã được trả về Brasil sau quá trình đàm phán ngoại giao kéo dài. Herminio Ismael de Araújo, Chủ tịch Hội Địa chất học Brasil, cảnh báo thiếu kế hoạch quản lý và phối hợp kiểm tra làm khó kiểm soát tình trạng buôn bán trái phép tại khu vực rộng lớn này.
Phản hồi từ các cơ quan chức năng
Ideflor-Bio cho biết đã thành lập một nhóm công tác để xây dựng kế hoạch quản lý cho Khu Bảo tồn Rios São Benedito và Azul, đồng thời khẳng định không có hoạt động khai thác và xâm phạm từ bên trong khu bảo tồn mà chỉ xảy ra ở vùng lân cận. Trong khi đó, Viện Bảo tồn Sinh học Quốc gia (ICMBio) thuộc Bộ Môi trường nêu rõ trách nhiệm quản lý các khu bảo tồn tư nhân do chủ sở hữu đảm nhiệm. ICMBio quản lý 348 đơn vị liên bang, trong đó 313 có hội đồng quản lý và 256 có kế hoạch quản lý, đồng thời khẳng định rằng không có kế hoạch quản lý và hội đồng điều hành không đồng nghĩa với việc không có hoạt động quản lý, vì vẫn diễn ra các chiến dịch bảo vệ, giám sát và kiểm tra.
Theo Angela Kuczach, tình trạng bỏ ngỏ quản lý như hiện nay là biểu hiện của sự thiếu hụt ngân sách và cơ sở vật chất nghiêm trọng, gây ảnh hưởng lớn đến bảo tồn sinh thái và lợi ích xã hội mà luật định hướng tới.
"Khi một khu bảo tồn không có những công cụ quản lý cơ bản, tức là khu vực đó không tồn tại thật sự đối với xã hội," bà chia sẻ.
Việc tái thiết quản lý và bổ sung nguồn lực cho các đơn vị bảo tồn được các chuyên gia xem là cấp thiết nhằm ngăn chặn tình trạng tàn phá tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ quyền lợi cộng đồng dân cư cũng như duy trì các giá trị khoa học và du lịch.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- 75% đơn vị bảo tồn tại Brazil chưa có kế hoạch quản lý, gây khó khăn cho công tác bảo vệ môi trường.
- Hai phần ba các đơn vị không có hội đồng quản lý, làm suy giảm khả năng ứng phó với xâm phạm và khai thác trái phép.
- Khai thác vàng trái phép lan rộng trong các khu bảo tồn chưa có kế hoạch quản lý, gây thiệt hại nghiêm trọng cho môi trường và đa dạng sinh học.
- Quản lý kém khiến việc kiểm soát buôn bán hóa thạch bất hợp pháp tại các khu bảo tồn lớn như Chapada do Araripe trở nên khó khăn.
- Thiếu nhân lực và cơ sở vật chất do vị trí xa xôi ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả quản lý và bảo vệ các khu bảo tồn.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.




