New Zealand xem xét gia nhập liên minh an ninh Australia - Fiji củng cố an ninh Thái Bình Dương

New Zealand quan tâm gia nhập liên minh an ninh mới

Ngày 6/7, Australia và Fiji đã ký kết Hiệp ước Liên minh Hòa bình Thái Bình Dương (Ocean of Peace Alliance), theo đó cam kết hỗ trợ phòng thủ lẫn nhau nếu một bên bị tấn công. Đây là thỏa thuận phòng thủ đầu tiên của Fiji và là hiệp ước thứ tư của Australia sau các hiệp ước với Mỹ, New Zealand và Papua New Guinea.

Ngay sau đó, Thủ tướng New Zealand Christopher Luxon hoan nghênh thỏa thuận và bày tỏ ý định tham gia cùng Australia và Fiji, nhấn mạnh mối quan hệ quân sự gắn bó và bền chặt giữa New Zealand và Australia, cũng như quan hệ hợp tác sâu sắc lâu năm với Fiji nhằm tạo ra khu vực an toàn hơn.

Ý nghĩa chiến lược và chính trị của liên minh

Bộ trưởng Ngoại giao New Zealand Winston Peters gọi hiệp ước này là bước tiến trong quan hệ khu vực, đồng thời bày tỏ sự quan ngại về các hành động quân sự gần đây của Trung Quốc như vụ thử tên lửa đạn đạo vào ngày 6/7. Theo ông, việc nâng cấp quan hệ với Australia và Fiji thông qua một liên minh chính thức sẽ thúc đẩy sự hợp tác chặt chẽ hơn giữa các quốc gia trong khu vực.

Chuyên gia David Capie đến từ Đại học Victoria tại Wellington nhận định việc New Zealand gia nhập có thể mở đầu cho một mạng lưới an ninh kết nối các nước có lực lượng quân đội ở Thái Bình Dương gồm Australia, New Zealand và các quốc gia như Fiji, Tonga, Papua New Guinea. Ông cũng cho biết động thái này được sự ủng hộ rộng rãi từ hầu hết các đảng chính trị tại New Zealand, nên khó gặp trở ngại trong nội bộ.

Thách thức giữa an ninh cứng và phát triển kinh tế

Đại diện Viện Nghiên cứu Ấn Độ - Thái Bình Dương tại Christchurch, ông Alexander Tan, nêu vấn đề rằng liên minh chủ yếu tập trung vào an ninh quân sự, trong khi phần lớn các quốc gia Thái Bình Dương quan tâm nhiều hơn đến an ninh kinh tế và xã hội. Ông đặt câu hỏi liệu Australia và New Zealand có đủ nguồn lực để cạnh tranh với sự đầu tư và hỗ trợ phát triển mà Trung Quốc đang cung cấp cho khu vực hay không.

Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã tăng cường viện trợ và đầu tư vào Thái Bình Dương, khiến Australia và New Zealand phải có những bước đi nhằm bảo vệ ảnh hưởng chiến lược của mình. Australia không chỉ ký kết các hiệp ước phòng thủ với Fiji và Papua New Guinea mà còn dành khoản đầu tư 1 tỷ AUD (695 triệu USD) thông qua hiệp định kinh tế với Fiji để giữ vị thế là đối tác an ninh ưu tiên trong khu vực. Trong khi đó, New Zealand theo đuổi chính sách "Pacific Reset" từ năm 2018, tăng cường các hoạt động ngoại giao và hợp tác quốc phòng với các quốc gia Thái Bình Dương theo hướng từng bước.

Xu hướng hợp tác an ninh khu vực và những câu hỏi chưa có lời giải

Solstice Middleby, tiến sĩ nghiên cứu về khu vực Thái Bình Dương tại Đại học Adelaide và từng làm ngoại giao Australia, khẳng định việc New Zealand tham gia liên minh không chỉ vì phản ứng trước vụ thử tên lửa của Trung Quốc mà là phần của xu hướng hợp tác sâu rộng hơn giữa Australia và New Zealand nhằm xây dựng cấu trúc an ninh khu vực đồng bộ. Theo bà, New Zealand hiện đã hợp tác chặt chẽ với Australia và Fiji trong các lĩnh vực cảnh sát, quốc phòng và ứng phó nhân đạo nên việc gia nhập liên minh là bước đi hợp lý.

Dẫu vậy, Middleby cũng nhấn mạnh sự không rõ ràng về lợi ích trực tiếp của các quốc gia nhỏ trong Thái Bình Dương khi tham gia cấu trúc an ninh tập trung hơn, đồng thời lo ngại rằng sự gia tăng các hiệp ước quân sự có thể làm tăng căng thẳng chiến lược trong khu vực. Một số hiệp ước gần đây còn gắn kết các hỗ trợ phát triển với các điều kiện an ninh như Thỏa thuận Nakamal của Australia với Vanuatu trong tháng trước. Tuy nhiên, hiệu quả dài hạn của những thỏa thuận này về mặt phát triển vẫn còn chưa rõ ràng.

Đồng quan điểm, Moses Sakai thuộc Diễn đàn Thái Bình Dương nhấn mạnh New Zealand luôn duy trì cam kết lâu dài với hòa bình và ổn định khu vực, điển hình qua việc ủng hộ khu vực Thái Bình Dương không vũ khí hạt nhân từ năm 1986 theo Hiệp ước Rarotonga. Chính sách này thể hiện qua việc ngoại giao và hợp tác của New Zealand nhằm đảm bảo an ninh toàn cầu và địa phương.

Việc New Zealand cân nhắc tham gia Liên minh Hòa bình Thái Bình Dương với Australia và Fiji không chỉ mở ra khả năng củng cố vai trò của Wellington trong khu vực mà còn đánh dấu sự phát triển của mô hình an ninh tập thể với sự phối hợp chặt chẽ giữa các quốc gia Thái Bình Dương và đối tác lớn như Australia.