Thế nào là một mái nhà?
Đó là câu hỏi Giáo sư Paul Yip mang theo khi tới thăm United Court, khu nhà ở chuyển tiếp tại Tung Tau, Yuen Long, do Hội đồng Phúc lợi Sheng Kung Hui Hồng Kông vận hành. Tại đây, ông chia sẻ suy nghĩ về việc xây dựng một cộng đồng thân thiện với sức khỏe tâm thần.
Theo ông, một không gian sống chỉ trở thành “nhà” khi con người được nghỉ ngơi, được kết nối và cảm thấy mình có vị trí trong cộng đồng xung quanh.
Khi cuộc sống bị nén trong một chiếc giường
Chín năm trước, khi tham gia một nghiên cứu về nghèo đói, ông Yip đã phỏng vấn những cư dân sống trong nhà ở không đạt chuẩn. Nhiều gia đình mô tả không gian sống của họ chẳng hơn một chiếc giường, phải dùng chung bếp và nhà vệ sinh, trong những căn phòng tối tăm, chật hẹp.
Khi cuộc sống bị dồn nén trong không gian hạn hẹp suốt thời gian dài, điều bị tổn hại là giấc ngủ, việc học, thời gian dành cho gia đình và sức khỏe tâm thần vốn thường bị xem nhẹ. Theo ông, vấn đề tâm lý của nhiều cư dân, nhất là trẻ nhỏ, gắn chặt với môi trường sống tồi tàn.
Mô hình hợp tác ba bên
United Court là minh chứng cho những gì có thể đạt được khi các bên cùng chung tay:
- Một nhà phát triển bất động sản cho mượn đất và hỗ trợ quy hoạch ban đầu.
- Chính quyền tài trợ chi phí xây dựng.
- Sheng Kung Hui đảm nhận quy hoạch, thi công, vận hành và quản lý.
Theo Cục Nhà ở, dự án chỉ mất khoảng một năm từ khởi công đến hoàn thành. Ông Yip nhận xét nhiều vấn đề xã hội ở Hồng Kông không phải là không được nhìn thấy; điều chậm chạp là đi từ nhận diện vấn đề đến phối hợp nguồn lực và hành động.
Những chi tiết vì con người
Điều gây ấn tượng nhất với ông không phải tốc độ, mà là những chi tiết thiết kế tưởng chừng bình thường: ánh sáng qua khung cửa, vị trí gian bếp, độ cao ổ cắm điện, chỗ để đồ ở lối vào. Chính những điều nhỏ ấy quyết định sự tiện lợi của cuộc sống hằng ngày.
“Thiết kế nhà ở lý tưởng không chỉ là giải quyết vấn đề thay cho người dân, mà là để tiếng nói của cư dân trở thành một phần của thiết kế.” – Paul Yip
Bên cạnh các căn hộ, khu nhà có tòa nhà dịch vụ cộng đồng, quảng trường rộng và nhiều tiện ích chung. Trẻ em không còn phải dùng chiếc giường vừa làm bàn học vừa làm sân chơi; người cao tuổi có ghế đá dưới tán cây để gặp gỡ, trò chuyện với hàng xóm.
Những con số biết nói
Khảo sát cư dân cho thấy những thay đổi đáng chú ý sau khi chuyển tới United Court:
- Tỷ lệ có nguy cơ lo âu giảm từ 15,5% xuống 11,8%.
- Điểm cảm giác an cư tăng từ 3,14 lên 4,06.
- Mức độ sẵn sàng tham gia hoạt động cộng đồng tăng từ 2,83 lên 3,69.
Theo ông Yip, ý nghĩa nằm ở sự thay đổi mà các con số phản ánh: khi một người thôi lo nơi ở có ổn định hay không và bắt đầu tham gia cộng đồng, họ đã đi từ “có chỗ ở” đến “tôi thuộc về nơi này”, từ người nhận dịch vụ trở thành một phần của cộng đồng.
Hơn cả một giải pháp tạm thời
Nhà ở chuyển tiếp rốt cuộc chỉ là giải pháp tạm thời, và cư dân sẽ phải đối mặt với bước tiếp theo. Vì thế, ông cho rằng chính sách nhà ở cần đặt thêm một câu hỏi: môi trường sống ổn định hơn có thể giúp người dân tích lũy nguồn lực và năng lực cho chặng đời tiếp theo như thế nào?
“Không chỉ trẻ em mới cần cả một ngôi làng. Xây dựng một cộng đồng nơi con người được an tâm đòi hỏi chính sách hợp lý của chính quyền, chuyên môn của doanh nghiệp, các tổ chức phúc lợi kết nối nhu cầu con người và quan trọng nhất là sự tham gia của chính cư dân.” – Paul Yip
