Hành trình bị cáo buộc bắt đầu từ Australia
Theo New York Times, nghi phạm là một công dân Oman 29 tuổi, từng học tại Học viện Công nghệ Hoàng gia Melbourne từ năm 2015 đến 2017. Người này đang bị tạm giữ tại UAE và bị thẩm vấn vì nghi tấn công cơ trưởng nhằm làm rơi máy bay hồi tháng trước. Chính quyền chưa công bố tên nghi phạm.
Tổng chưởng lý UAE Hamad Saif Al Shamsi cho biết hôm thứ Sáu rằng quá trình sa vào chủ nghĩa cực đoan và khủng bố của cơ phó bắt đầu ở Australia, nơi anh ta tiếp xúc với những tư tưởng dẫn tới âm mưu mà giới điều tra mô tả là lấy cảm hứng từ vụ khủng bố 11/9; theo ông, nghi phạm theo đuổi nghề hàng không để thực hiện kế hoạch đó. Tuần trước, nhà chức trách Australia đã mở cuộc điều tra về thời gian nghi phạm sống tại nước này.
My Centre và người đứng đầu
Theo giới chức UAE, nghi phạm từng “quen biết những người liên quan đến một tổ chức gọi là My Centre” – trung tâm thanh niên Hồi giáo kiêm thánh đường lâu đời ở khu ngoại ô phía bắc Melbourne, do ông Samir Mohtadi, còn gọi là Abu Hamza, điều hành. Nghi phạm từng nhắc tới ông Mohtadi là người đứng đầu thánh đường, nhưng chưa rõ hai người có quan hệ hay không.
Theo cộng đồng Hồi giáo và các nhà nghiên cứu, trung tâm từng vướng tranh cãi vì một số phát ngôn của ông Mohtadi, nhưng không được biết đến là nơi gây ảnh hưởng cực đoan.
Ông Mohtadi là một nhân vật phức tạp: ông từng làm chứng cho bên công tố trong phiên tòa năm 2007 xét xử Abdul Nacer Benbrika, người bị kết án vì âm mưu tấn công khủng bố vào các cơ sở công cộng ở Melbourne. Ông cũng nhiều lần bị chỉ trích vì những phát ngôn gây tranh cãi, nhưng không được biết đến là người cổ xúy tư tưởng bạo lực.
Đó không phải là nơi tuyên truyền những điều như vậy, không phải nơi dung túng bạo lực hay bất kỳ nhóm khủng bố nào.
Giám đốc điều hành Hội đồng Imam bang Victoria cho biết My Centre là cơ sở đa năng, có các chương trình thể thao và tư vấn cai nghiện bên cạnh hoạt động tôn giáo, mở cửa cho tất cả mọi người. Trong một video đăng hôm Chủ nhật, ông Mohtadi nói bóng gió về các cáo buộc mà không trực tiếp đề cập, cho rằng đôi khi im lặng là cách tốt nhất khi người khác đã có định kiến.
Internet hay cộng đồng?
Theo giáo sư Greg Barton của Đại học Deakin, giai đoạn 2015-2017 là đỉnh điểm của hoạt động cực đoan hóa và tuyển mộ của nhóm Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS), và những tư tưởng như vậy thường lan truyền ở vùng ngoại vi các thánh đường. Tuy nhiên, giáo sư Debra Smith của Đại học Victoria cho rằng quá trình cực đoan hóa của nghi phạm có lẽ chịu ảnh hưởng của internet – khi đó tràn ngập tài liệu thánh chiến – nhiều hơn là các cơ sở như My Centre.
Điều chúng tôi lo ngại là những người rời xa các nơi gắn kết cộng đồng, những người tìm đến các nhóm tách biệt nhỏ hơn.
Nhận định này gợi ra một nghịch lý: chính những cộng đồng tôn giáo cởi mở có thể là lá chắn, chứ không phải nguồn gốc, của chủ nghĩa cực đoan.
Nguy cơ trở thành điểm nóng chính trị
Quá khứ du học của nghi phạm có thể trở thành điểm nóng chính trị ở Australia, nơi nhập cư và thị thực du học đang là vấn đề nhạy cảm, và một đảng cực hữu đang lên thường xuyên nhắm vào cộng đồng Hồi giáo. Hôm thứ Hai, lãnh đạo đảng One Nation Pauline Hanson ra tuyên bố chỉ trích việc trung tâm nhận tài trợ công. Trong khi đó, một người bạn của gia đình ông Mohtadi cho biết vị giáo sĩ từ lâu đã nỗ lực hướng thanh niên Hồi giáo đi đúng đường, tránh xa những ảnh hưởng tiêu cực.
