Một đề nghị chưa từng có
Ông Ahmad Tibi, thành viên cấp cao của Danh sách Chung, liên minh các đảng Arab, cho biết khối của ông sẵn sàng ủng hộ một chính phủ chống ông Netanyahu từ bên ngoài. Cách làm này có thể trấn an các phe phái Do Thái vốn nghi ngại họ, đồng thời đáp ứng mong muốn của cử tri Arab, mà vẫn mang lại cho khối ảnh hưởng lớn.
*“Chúng tôi muốn làm những điều chưa từng làm trong quá khứ để loại bỏ chính phủ tội ác này.” — Ahmad Tibi*
Trong lịch sử, chỉ có một đảng Arab từng tham gia chính phủ Israel, đó là đảng Ra’am vào năm 2021. Ra’am, vốn có lập trường ôn hòa hơn nhiều so với Danh sách Chung, sẵn sàng tham gia một chính phủ chống ông Netanyahu khác, nhưng bất kỳ thỏa thuận nào cũng cần sự ủng hộ của Danh sách Chung.
Kết quả bầu cử và bài toán liên minh
Kết quả bầu cử Knesset gồm 120 ghế cho thấy không phe nào giành đa số rõ ràng:
- Liên minh của ông Netanyahu giành 53 ghế.
- Khối đối lập do cựu tướng Gadi Eisenkot dẫn đầu giành 48 ghế.
- Danh sách Chung giành 11 ghế.
- Đảng Ra’am giành 8 ghế.
Danh sách Chung có thể giúp khối chống ông Netanyahu lên nắm quyền bằng cách bỏ phiếu ủng hộ hoặc bỏ phiếu trắng để hạ ngưỡng đa số cần thiết. Cả hai cách đều cho phép phe đối lập thành lập chính phủ mà Danh sách Chung không phải tham gia, tránh việc các nghị sĩ của khối trở thành một phần của chính phủ đang tiến hành chiến tranh tại Gaza và Lebanon mà họ phản đối.
Những khác biệt khó dung hòa
Danh sách Chung, liên minh của ba đảng cánh tả và dân tộc chủ nghĩa, bác bỏ bản sắc nhà nước Do Thái của Israel, kêu gọi quyền bình đẳng cho mọi công dân và ủng hộ thành lập nhà nước Palestine tại Bờ Tây, Gaza và Đông Jerusalem. Nhiều người Israel gốc Do Thái coi đó là sự ủng hộ dành cho kẻ thù của đất nước trong thời chiến.
Ông Netanyahu đã thúc đẩy tâm lý này, đưa ra những cáo buộc gian lận bầu cử chưa được chứng minh nhằm vào các đảng Arab.
Ông Eisenkot cho biết các đảng Arab phải đáp ứng một số điều kiện, trong đó có việc gọi Hamas là nhóm khủng bố cần bị tiêu diệt. Danh sách Chung và Ra’am đã lên án cuộc tấn công ngày 7/10/2023 và mọi hành vi bạo lực nhằm vào dân thường, nhưng từ chối gọi Hamas là khủng bố, cho rằng điều đó sẽ biện minh cho chiến dịch quân sự tàn khốc của Israel tại Gaza. Ông Tibi cho rằng cả cuộc tấn công ngày 7/10 lẫn phản ứng của Israel đều phi đạo đức.
Một “chính phủ sửa chữa”
Ông Tibi nói ông không ảo tưởng rằng sự hợp tác với các đối thủ của ông Netanyahu sẽ chấm dứt chiến tranh hay mang lại nhà nước Palestine. Nhưng theo ông, một “chính phủ sửa chữa” sẽ cải thiện cuộc sống của công dân Palestine tại Israel, chẳng hạn bằng cách giải quyết làn sóng tội phạm bạo lực trong các cộng đồng Arab.
*“Một nhà nước sắc tộc, chứ không phải một nền dân chủ tuyệt đối cho mọi công dân.” — Ahmad Tibi, về điều mà Israel sẽ chứng tỏ nếu các đảng Do Thái từ chối hợp tác*
Trong khi đó, một số đồng minh của ông Eisenkot hoan nghênh sự ủng hộ của các đảng Arab, nhưng số khác phản đối, viện dẫn những phát biểu trước đây của lãnh đạo Danh sách Chung mà họ cho là phủ nhận tính chính danh của Israel hoặc ủng hộ kẻ thù của nước này.
Từ “Bibi hay Tibi” đến lá phiếu Arab
Ông Tibi từ lâu là mục tiêu công kích của phe cánh hữu. Trong cuộc bầu cử năm 2019, ông Netanyahu từng vận động với khẩu hiệu “Bibi hay Tibi?”, cảnh báo cử tri rằng phản đối ông đồng nghĩa với việc phải dựa vào các đảng Arab để lập chính phủ.
*“Khi ông ấy nói “Bibi hay Tibi”, ông ấy kích động chống lại người Arab. Giờ đây là “Tibi”, bởi cử tri Arab đã đi bầu với số lượng rất lớn. Lần này chắc chắn là câu chuyện của chúng tôi.” — Ahmad Tibi*
Công dân Arab, hậu duệ của những người Palestine ở lại sau cuộc chiến năm 1948, hiện chiếm khoảng 20% dân số Israel. Tỷ lệ đi bầu cao kỷ lục của họ trong cuộc bầu cử này đã biến các đảng Arab thành nhân tố có thể quyết định ai sẽ lãnh đạo đất nước.
