Giá xăng dầu tại Australia đối mặt áp lực tăng cao khi căng thẳng Mỹ-Iran tái bùng phát

Mới đây, quan hệ hòa bình mong manh giữa Mỹ và Iran vừa chấm dứt sau chưa đầy một tháng khi hai bên trao đổi tên lửa. Sự cố này đã khiến tuyến vận chuyển dầu khí quan trọng qua Eo biển Hormuz bị gián đoạn một lần nữa, đẩy các nước nhập khẩu dầu lớn như Australia vào tình trạng cảnh giác cao độ. Đây là điểm nóng chiến lược vì khu vực này chiếm phần lớn lượng dầu vận chuyển qua đường biển toàn cầu.

Nguy cơ lần này được cho là nghiêm trọng hơn khi cùng lúc Nga dừng xuất khẩu diesel do các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào các nhà máy lọc dầu Nga, khiến giá diesel trên thị trường quốc tế tăng vọt. Vì diesel là nguyên liệu thiết yếu để vận hành các hoạt động vận tải hàng hóa, khai khoáng và nông nghiệp dài hạn tại Australia, việc thiếu hụt này sẽ tác động trực tiếp đến nền kinh tế và đời sống người dân.

Xung đột mới bùng phát tập trung vào việc kiểm soát dòng tàu qua Eo biển Hormuz - tuyến đường quan trọng nối khu vực Trung Đông với thế giới. Iran đã phóng tên lửa nhắm vào tàu thuyền đi qua khu vực này, song không chọn con đường thuận lợi gần bờ biển Iran mà lại nhắm vào khu vực gần bờ Oman. Hành động này được xem là nhằm gây áp lực và gián tiếp từ chối trả phí hàng hải theo yêu cầu của Tehran.

Đáp trả, Mỹ đề xuất mức phí 20% trên giá trị hàng hóa cho mỗi tàu đi qua Eo biển Hormuz. Đối với một siêu tàu chở dầu thô loại Very Large Crude Carrier (VLCC) mang theo khoảng hai triệu thùng dầu, với giá dầu hiện là 80 USD/thùng (tương đương 115 AUD), khoản phí này có thể lên tới 32 triệu USD (46 triệu AUD). Chi phí phát sinh sẽ dần được chuyển sang người tiêu dùng dưới nhiều hình thức, làm tăng giá nhiên liệu và giá cả hàng hóa.

Đợt bùng phát xung đột Mỹ-Iran hồi tháng 2 đã tác động mạnh đến nguồn cung diesel toàn cầu. Tháng 4, giá diesel chuẩn tại châu Á đã lên mức kỷ lục hơn 232 USD (334 AUD)/thùng, cao gấp đôi mức giá dầu toàn cầu thời điểm đó là khoảng 110 USD (158 AUD)/thùng.

Cùng với việc đóng cửa Eo biển Hormuz và nguồn cung diesel từ Nga bị cắt giảm hoàn toàn, thị trường thế giới đối mặt với sự biến động giá tiêu cực.

Singapore Gasoil, chuẩn giá chính cho khu vực châu Á - Thái Bình Dương, đã tăng gần 6% lên 131 USD (188 AUD)/thùng trong phiên gần nhất. Australia, mặc dù không phải là nước tiêu thụ diesel lớn nhất thế giới, lại phải dựa vào nhập khẩu cho tới 80% nhu cầu tiêu thụ do các nhà máy lọc dầu trong nước đã giảm công suất đến ba phần tư trong 20 năm qua.

Mặc dù các lệnh trừng phạt về năng lượng đã ngăn chặn Australia nhập khẩu diesel từ Nga, nhưng quốc gia này vẫn phải cạnh tranh với các bên như Thổ Nhĩ Kỳ, Trung Quốc, Brazil và Singapore để mua diesel trên thị trường quốc tế càng làm nguồn cung thêm căng thẳng. Mặt khác, dự trữ dầu chiến lược của Mỹ hiện ở mức thấp nhất kể từ năm 1983 sau khi Mỹ góp phần giải phóng 400 triệu thùng dầu cho thị trường toàn cầu theo kế hoạch của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA). Việc tiếp tục giải phóng dự trữ với quy mô lớn như vậy không còn là lựa chọn khả thi.

Australia tuy đã đảm bảo nguồn nhập khẩu diesel, xăng và nhiên liệu máy bay từ các đối tác khác nhau, song kho dự trữ dầu của nước này vẫn khá mỏng với lượng cung ứng dầu đủ cho khoảng 50 ngày, thấp hơn nhiều so với mức 90 ngày mà các thành viên IEA thường áp dụng. Bộ Chính phủ vẫn dựa vào chỉ số "số ngày dự trữ theo mức tiêu thụ" để đánh giá tình hình dự trữ và điều này ghi nhận sự giảm trong tổng lượng nhiên liệu được dự trữ.

Thông tin chính thức từ Australian Petroleum Statistics cho thấy lượng tiêu thụ xăng, dầu diesel và nhiên liệu máy bay trong tháng 4 năm nay giảm lần lượt 8,2%, 6,6% và 2,1% so với cùng kỳ năm trước, phản ánh thói quen sử dụng tiết kiệm hơn của người dân trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng cao.

Việc Eo biển Hormuz bị đóng cửa trong thời gian dài cùng với việc Nga ngừng xuất khẩu diesel sẽ khiến giá nhiên liệu tại Australia tiếp tục tăng, gây ảnh hưởng đến người tiêu dùng và các ngành sử dụng nhiều diesel. Dù các nỗ lực giải quyết xung đột vẫn còn xa vời, căng thẳng hiện tại phản ánh sự bất ổn kéo dài do Mỹ thiếu chiến lược dài hạn trong khi Iran đang chịu sức ép kinh tế nghiêm trọng do xuất khẩu dầu giảm sút mạnh.

Cả Mỹ và Israel đều đang trong giai đoạn chuẩn bị cho các kỳ bầu cử quan trọng cuối năm nay, một số thay đổi chính sách có thể xảy ra tùy thuộc vào kết quả bầu cử. Trong khi đó, Iran cũng khó duy trì cuộc xung đột kéo dài do điều kiện kinh tế yếu kém.

Chuyên gia Kevin Morrison thuộc Viện Tương lai Bền vững, Đại học Công nghệ Sydney nhận định, sự kiện này không chỉ làm tăng sự bất ổn về nguồn cung dầu khí trên toàn cầu mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí nhiên liệu, qua đó tác động lên nền kinh tế và đời sống của người dân Australia.