Hệ thống tự động gây tranh cãi trong quản lý yêu cầu y tế
Trong năm 2023, hãng bảo hiểm y tế Cigna tại Mỹ vấp phải chỉ trích nghiêm trọng khi xúc tiến một hệ thống tự động có tên "PxDx" nhằm xử lý các hồ sơ yêu cầu bồi thường y tế. Thay vì các chuyên viên phải kiểm tra từng hồ sơ, thuật toán được sử dụng để nhanh chóng từ chối các yêu cầu chỉ trong vài giây mà không hề mở xét từng hồ sơ cụ thể. ProPublica đã chỉ ra rằng thuật toán này vận hành theo kiểu xử lý hàng loạt, không có ngữ cảnh hay sắc thái cần thiết trong các quyết định, dẫn đến những lời từ chối tự động thiếu công bằng, gây tổn hại nghiêm trọng đến quyền lợi bệnh nhân.
Quyền riêng tư chưa mất nhưng đang bị thách thức
Thông tin cá nhân ngày càng được lan truyền rộng rãi trên mạng internet như hình ảnh, lịch sử mua sắm hay những tìm kiếm trên các công cụ tìm kiếm. Tuy nhiên, việc những mảng thông tin này bị phân tán không đồng nghĩa với việc chúng đã bị trao đi hoàn toàn. Quyền riêng tư chính là khoảng không gian để mỗi người được nhận diện toàn diện, không bị biến thành dữ liệu thuần túy phục vụ mục đích thương mại hay thuật toán phân loại.
Một số quan niệm sai lầm phổ biến cho rằng "mọi thứ đều đã công khai" có thể khiến người ta đánh giá thấp sự cần thiết của việc bảo vệ thông tin cá nhân. Điều này bị phản bác mạnh khi các bộ phận nhỏ lẻ của dữ liệu cá nhân bị tập hợp lại có thể dùng làm vũ khí nhằm gây tổn hại hoặc sai lệch hình ảnh của một người, như trường hợp thuật toán của Target tại Mỹ từng gửi phiếu giảm giá cho bà bầu cho các thiếu nữ ngay cả khi gia đình họ không hề biết về việc mang thai.
Hậu quả khi không còn không gian riêng tư
Khi quyền riêng tư bị xâm phạm, con người đối mặt với nhiều hệ lụy. Thứ nhất là danh dự bị tổn thương. Các thuật toán dễ dàng gán nhãn, ví dụ như xác định một bà mẹ đơn thân dựa trên những tìm kiếm về bữa ăn giá rẻ như một cá nhân có nguy cơ tài chính cao thay vì nhìn nhận đầy đủ vai trò và trình độ của họ.
Thứ hai, sự tự do phát triển và thay đổi của con người bị giới hạn vì những dữ liệu trực tuyến có thể lưu giữ vĩnh viễn, không cho phép họ sửa đổi hay xóa bỏ những sai lầm hay giai đoạn thử nghiệm trong đời.
Thứ ba là nguy cơ về bất bình đẳng được củng cố bởi các hệ thống đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu có thành kiến, trong khi lại giấu mặt dưới vỏ bọc toán học khách quan.
Cuối cùng, mất cân bằng quyền lực trong mối quan hệ giữa người thu thập dữ liệu và người bị thu thập khiến cá nhân dễ bị điều khiển và không có tiếng nói trong các quyết định ảnh hưởng trực tiếp đến bản thân.
Phủ nhận quyền riêng tư: sự ngụy biện nguy hiểm
Có người cho rằng họ không có gì phải giấu, nhưng thực tế việc thiết lập ranh giới riêng tư không xuất phát từ ý định che giấu mà để giữ gìn sự tôn trọng và quyền kiểm soát bản thân. Mật khẩu, ví dụ, không dùng để bảo vệ những bí mật mà để khẳng định rằng đó là tài sản riêng.
Luật chơi quyền riêng tư không phải lúc nào cũng giữ nguyên mà thay đổi theo hoàn cảnh xã hội, và sự ngây thơ tin rằng các quy tắc hiện tại sẽ mãi bảo vệ chúng ta là sai lầm. Bởi vậy, mọi người dù tự cho mình không có gì để che giấu vẫn phải giữ gìn quyền tự do và sự tôn trọng cá nhân tránh bị biến thành dữ liệu mất kiểm soát.
Quan điểm của các nhà lãnh đạo chiến lược về quyền riêng tư trong kinh doanh
Người đứng đầu các doanh nghiệp thông minh hiểu rằng quyền riêng tư không phải là trở ngại mà là ưu thế cạnh tranh. Niềm tin của khách hàng chính là động lực tăng trưởng lớn nhất. Việc thu thập ít dữ liệu đồng nghĩa với giảm thiểu rủi ro bị đánh cắp hoặc lợi dụng.
Các tổ chức nên ưu tiên chất lượng thay vì số lượng dữ liệu thu thập. Dữ liệu có sự đồng thuận rõ ràng và mục đích sử dụng minh bạch sẽ cho kết quả chính xác hơn nhiều so với việc thu thập dữ liệu thụ động hoặc không minh bạch. Những doanh nghiệp thông minh về quyền riêng tư sẽ không từ chối dữ liệu mà họ cần, nhưng phải rõ ràng về phạm vi, thời gian lưu trữ và đảm bảo được sự đồng ý của người dùng.
Giải pháp thực tiễn để bảo vệ không gian riêng tư cá nhân
Các nhà lãnh đạo được khuyến nghị xây dựng nguyên tắc đơn giản nhưng hiệu quả: "Chúng tôi thu thập dữ liệu X để thực hiện việc Y cho đối tượng Z." Nếu không thể trả lời rõ ràng, thì không nên thu thập dữ liệu đó.
- Áp dụng nguyên tắc dữ liệu tối thiểu: chỉ lấy dữ liệu cần thiết, giữ trong thời gian ngắn nhất có thể, mã hóa các thông tin quan trọng và xóa định kỳ.
- Thiết kế cơ chế xin phép đơn giản, minh bạch và thân thiện, không dùng thủ đoạn gây rối hoặc áp lực tâm lý người dùng.
- Kiểm tra kỹ các công cụ trí tuệ nhân tạo được sử dụng nội bộ, thiết lập giới hạn rõ ràng và thay thế bằng các phương án được phê duyệt.
Bên cạnh đó, mỗi cá nhân cũng nên thực hiện các bước đơn giản để bảo vệ riêng tư như coi thông tin cá nhân như tiền mặt, chỉ cung cấp dữ liệu khi thật sự cần thiết, tạo thêm độ trễ nhẹ để người dùng suy nghĩ khi chia sẻ thông tin, sử dụng các trình duyệt hướng tới bảo vệ riêng tư và cân nhắc trước khi đăng tải thông tin trực tuyến.
Định nghĩa thực sự của quyền riêng tư
Quyền riêng tư là quyền quyết định mức độ thông tin cá nhân được sử dụng, ai được phép dùng và mục đích ra sao trong hiện tại cũng như tương lai. Đó là quyền được nhận diện như một con người trọn vẹn chứ không phải chỉ là một đối tượng dữ liệu. Quyền riêng tư cho phép ta thay đổi mà không bị dữ liệu cũ ghi nhớ chống lại.
Khi ai đó nói quyền riêng tư đã chết, thực tế họ đang nói rằng họ chấp nhận sự phân quyền hiện hành trong xã hội, không đặt câu hỏi về việc ai kiểm soát dữ liệu và quyền lực.
Khuyến nghị hành động để giữ lại không gian thở cho cá nhân
Tuần này, mỗi người được khuyến khích thực hiện ít nhất một trong các việc sau để bảo vệ quyền riêng tư của mình:
- Xem lại các quyền truy cập ứng dụng trên điện thoại và thu hồi các quyền không cần thiết.
- Chuyển sang sử dụng dịch vụ email hoặc trình duyệt tập trung bảo vệ quyền riêng tư.
- Yêu cầu một công ty xóa dữ liệu tài khoản cá nhân.
- Bắt đầu một cuộc trò chuyện với người thân, bạn bè về quyền riêng tư, nhất là với những ai cho rằng họ "không có gì để giấu".
Quyền riêng tư không phải để che giấu mà là để giữ lấy chính mình trong một thế giới muốn sở hữu dữ liệu của bạn.












