Những thước phim từ bờ biển Bab el-Mandeb
Ngày 5/10, các lực lượng chính phủ Yemen đăng tải video về cuộc phản công nhằm chiếm lại vùng lãnh thổ gần eo biển Bab el-Mandeb mà Houthi đã giành được hồi tháng 9. Được quay từ bên trong xe bọc thép và đã được Reuters xác minh, các đoạn phim hé lộ những giờ phút khốc liệt cuối cùng của trận đánh trên dải bờ biển cát.
Theo mô tả của Reuters, có người bị xe đâm khi đang mang vũ khí, có người đang chạy, nhưng cũng có những người không vũ khí đang ngồi, nằm hoặc cúi rạp trên bãi cát và không hề tránh né. Có lúc chiếc xe quay lại cán qua hai người đàn ông đang giơ tay. Tiếng súng vang lên suốt đoạn video, và kính chắn gió của xe từng bị đạn bắn nứt. Phía Houthi lập tức lên tiếng:
“Những hình ảnh này cho thấy bản chất thật của chế độ Saudi và các lực lượng mà họ huy động từ những phe phái cực đoan.” — Tuyên bố của lực lượng Houthi
Phía chính phủ: điều tra và lời kêu gọi đối xử nhân đạo
Ông Asil al-Saqladi, người phát ngôn Lữ đoàn Giants, cho biết lực lượng này đang điều tra vụ việc. Theo ông, binh sĩ đã bị đánh lừa rằng các tay súng Houthi đang đầu hàng, nhưng sau đó một số người trong nhóm đã nổ súng vào quân chính phủ.
Liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu chưa phản hồi ngay đề nghị bình luận. Lực lượng Homeland Shield, một thành phần quan trọng trong liên minh quân sự của chính phủ, không đề cập trực tiếp đến video nhưng đã ra chỉ thị yêu cầu binh sĩ đối xử tử tế với tù binh và tuân thủ các chuẩn mực tôn giáo, đạo đức và pháp lý.
Ở chiều ngược lại, các tổ chức nhân quyền từ lâu cũng cáo buộc Houthi phạm tội ác chiến tranh, từ bắn tỉa, pháo kích vào mục tiêu dân sự, chiếm đoạt hàng viện trợ, ngược đãi tù binh đến sử dụng binh lính trẻ em. Houthi bác bỏ mọi cáo buộc.
Cuộc chiến giành eo biển của thế giới
Ngày 6/10, giao tranh tiếp diễn khi quân chính phủ, với sự yểm trợ của không quân Saudi Arabia, bao vây các tay súng Houthi tại một doanh trại gần eo biển và tiến vào vùng đồi phía đông. Houthi phủ nhận việc mất đất, còn Reuters chưa thể kiểm chứng độc lập quy mô thắng lợi của phía chính phủ. Những điểm nóng đáng chú ý gồm:
- Bab el-Mandeb là cửa ngõ nối Biển Đỏ với vịnh Aden, tuyến đường then chốt của nguồn cung năng lượng toàn cầu.
- Quanh Taiz, thành phố lớn thứ ba Yemen, Houthi đã cắt đứt con đường chính dẫn tới Aden, khiến quân chính phủ bị bao vây.
- Houthi liên tục tấn công hạ tầng Saudi Arabia, từ sân bay, nhà máy lọc dầu đến đường ống; người dân Riyadh cho biết nghe thấy tiếng nổ trong đêm.
“Đây là bước ngoặt trong diễn biến cuộc xung đột giữa Houthi và liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu.” — Ahmed Nagi
Nhà phân tích của International Crisis Group cũng cảnh báo rằng thử thách lớn nhất sẽ đến khi quân chính phủ tiến vào vùng núi – địa hình mà Houthi vốn thông thạo.
Những vết nứt bên trong
Lữ đoàn Giants là lực lượng miền Nam, ban đầu được thành lập bởi sinh viên các trường tôn giáo Hồi giáo Sunni bảo thủ. Nguồn gốc ấy khiến mối thù với Houthi – nhóm xuất phát từ miền Bắc, theo trường phái Zaydi của Hồi giáo Shia – mang thêm màu sắc tôn giáo và vùng miền.
Bản thân Lữ đoàn Giants năm nay cũng chia rẽ thành các phe được Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất hậu thuẫn. Đây là minh chứng cho sự bất đồng nội bộ đã kéo dài nhiều năm, làm suy yếu nỗ lực chống Houthi của chính phủ được quốc tế công nhận.
Luật chiến tranh và giới hạn của nhân tính
Theo luật nhân đạo quốc tế, đặc biệt là các Công ước Geneva, những người đã đầu hàng, bị thương hoặc không còn khả năng chiến đấu phải được bảo vệ. Vì vậy, dù kết quả điều tra ra sao, các đoạn video đã đặt ra câu hỏi nghiêm túc về trách nhiệm giải trình của các bên trong cuộc chiến.
Giữa những tính toán chiến lược về eo biển, giá dầu và cán cân quyền lực khu vực, những thước phim trên bãi cát nhắc thế giới một điều giản dị: chiến tranh không chỉ được đo bằng lãnh thổ chiếm được, mà còn bằng cách con người đối xử với nhau khi súng đã chĩa xuống.
















