Khả năng miễn trừ trách nhiệm của cựu Tổng thống Sahabuddin theo Hiến pháp Bangladesh

Mohammad Sahabuddin đã từ chức Tổng thống Bangladesh trước thời hạn nhiệm kỳ. Ngay sau khi ông từ chức, nhiều đảng phái chính trị, đặc biệt là các lực lượng đối lập, đã kêu gọi bắt giữ và tiến hành xét xử ông. Vấn đề quyền miễn trừ trách nhiệm của ông theo luật pháp Bangladesh đang trở thành chủ đề tranh luận sôi nổi.

Các đảng đối lập cáo buộc Sahabuddin là người đồng lõa với chính quyền lâm thời sau cuộc nổi dậy của sinh viên và nhân dân vào ngày 5/8/2024, khi đã lật đổ cựu Thủ tướng Sheikh Hasina. Vì vậy, họ cho rằng ông cần bị đưa ra xét xử. Một số người còn đề nghị xét xử các hành vi của ông trước khi trở thành Tổng thống, trong khi ý kiến khác cho rằng ông được hưởng quyền miễn trừ theo Điều 51 Hiến pháp Bangladesh và do đó không thể bị truy tố.

Quy định của Hiến pháp về miễn trừ trách nhiệm đối với Tổng thống Bangladesh

Theo Điều 51(1) Hiến pháp Bangladesh, Tổng thống không phải chịu trách nhiệm trước bất kỳ tòa án nào về các hành động được thực hiện trong thời gian đương chức hoặc vì mục đích thi hành chức vụ của mình, trừ trường hợp luận tội theo Điều 52. Điều 51(2) nêu rõ không thể khởi tố vụ án hình sự, hay ra lệnh bắt giữ hoặc giữ người đối với Tổng thống trong nhiệm kỳ của ông. Điều này thể hiện sự miễn trừ bảo vệ Tổng thống trong suốt thời gian tại chức.

Chuyên gia pháp lý nhận xét rằng quyền miễn trừ này chỉ áp dụng khi Tổng thống còn đương nhiệm, sau khi từ chức hoặc bị cách chức thì quyền miễn trừ này không còn giá trị và vị cựu Tổng thống hoàn toàn có thể bị điều tra và truy cứu trách nhiệm pháp lý về các hành vi trước đây.

Điều 51(3) quy định thêm, các vụ kiện dân sự đòi bồi thường liên quan đến hành động cá nhân của Tổng thống có thể được khởi kiện tại tòa nếu có thông báo bằng văn bản ít nhất hai tháng trước khi kiện, trong đó phải nêu rõ lý do, tên người khiếu kiện, nội dung yêu cầu bồi thường và địa chỉ người đó.

Tham chiếu từ trường hợp các chính trị gia trước đây và phản ứng chính trị hiện tại

Bình luận về tình huống này, các nhà phân tích đưa ra ví dụ cựu nhà độc tài quân sự Hussain Muhammad Ershad, người từng bị bắt giam và kết án về các tội tham nhũng sau khi rời nhiệm sở. Điều này cho thấy không có quyền miễn trừ tuyệt đối cho các cựu Tổng thống hay lãnh đạo cấp cao, đặc biệt khi các hành vi sai phạm được phát hiện.

Advertisement300 × 250

Năm 2024, sau cuộc nổi dậy của sinh viên và nhân dân tháng 8, nhiều tổ chức chính trị đã phản đối việc Sahabuddin tuyên thệ và tham gia thành lập chính phủ lâm thời dưới sự lãnh đạo của ông. Các cuộc biểu tình yêu cầu ông từ chức đã diễn ra liên tục, trong đó có một sự kiện nổi bật trước Dinh Tổng thống vào tháng 10 năm đó với sự tham gia của nhiều tổ chức và các lực lượng an ninh đã phải can thiệp khi người biểu tình cố vào bên trong.

Các phát ngôn và yêu cầu bắt giữ từ các đảng đối lập và tổ chức xã hội

Trong thư từ chức, Mohammad Sahabuddin giải thích rằng ông đã thành lập Chính phủ lâm thời theo lời khuyên của Tòa án Tối cao nhằm giải quyết khủng hoảng Hiến pháp sau khi chính phủ bị lật đổ bởi cuộc nổi dậy tháng 8/2024. Ông nhấn mạnh rằng quá trình chuyển giao chính quyền diễn ra suôn sẻ và không có khủng hoảng, đồng thời Quốc hội hiện đang hoạt động bình thường dưới sự tham gia cả của đảng cầm quyền và đối lập.

Tuy nhiên, ngay sau tuyên bố từ chức, nhiều tổ chức như Đảng Dân tộc Quốc gia Bangladesh (NCP) đã yêu cầu bắt giữ ông để điều tra và xét xử các cáo buộc đang tồn tại. Lãnh đạo các tổ chức xã hội như Bangladesh Khelafat Majlis cũng kêu gọi điều tra khách quan và bắt giữ theo quy định pháp luật.

Chủ tịch Đảng NCP và Trưởng Ban lãnh đạo phe đối lập tại Quốc hội, Nahid Islam cho rằng Sahabuddin là "đồng minh của chủ nghĩa phát xít" và yêu cầu bắt giữ ngay lập tức vì có bằng chứng liên quan đến tội tham nhũng và hỗ trợ cho các hành động diệt chủng. Thậm chí lãnh đạo đối lập và các phái đoàn chính trị khác cũng không đồng thuận với quyền miễn trừ mà ông có thể được hưởng.

Lãnh đạo đảng Jamaat-e-Islami, Shafiqur Rahman chia sẻ, ông từng giúp đỡ im lặng chính quyền Awami League trong cuộc nổi dậy tháng 7, đồng thời cho rằng không ai được đứng ngoài pháp luật nếu có bằng chứng vững chắc về hành vi sai phạm. Ông cũng nói sẽ cân nhắc kỹ lưỡng các bước pháp lý liên quan đến việc xét xử Sahabuddin.

Trong khi đó, các cuộc biểu tình đòi bắt giữ Sahabuddin vẫn tiếp diễn, gần đây nhất là một cuộc biểu tình của Inkilab Mancha tại Shahbagh.

Bối cảnh chính trị và các tác động pháp lý tiềm năng

Việc truy cứu trách nhiệm đối với Mohammad Sahabuddin dựa vào các hành động và quyết định của ông trong thời gian giữ chức vụ Tổng thống là vấn đề phức tạp và đòi hỏi phân tích pháp lý sâu sắc. Trước khi lên làm Tổng thống, ông là Phó Chủ tịch Ngân hàng Islami và có liên quan đến tập đoàn S Alam, một tập đoàn có nhiều tai tiếng về các vụ bê bối tài chính tại Bangladesh, đang bị điều tra bởi các cơ quan chức năng trong và ngoài nước.

Các cáo buộc rửa tiền chảy máu ngân hàng và biến chất hệ thống tài chính trị giá hơn 230.000 tỷ takas đã được báo cáo, với nhiều vụ việc đang được cơ quan phòng chống tham nhũng (ACC) theo dõi và xử lý. Tại quá khứ, cũng có thông tin cho rằng Sahabuddin đã từng bị cáo buộc vi phạm trong thời gian làm viên chức cảnh sát của ACC.

Các chuyên gia nhận định, việc bắt giữ và đưa ra xét xử Sahabuddin có thể dễ dàng thực hiện dựa trên các hồ sơ và bằng chứng có sẵn về các hành vi trước đây. Song mọi quyết định cuối cùng vẫn tùy thuộc vào chính phủ hiện hành ở Bangladesh.

Theo các nguồn chính thức, ông đã từ chức ngay sau khi Đảng BNP yêu cầu. Mặc dù các đảng đối lập như Jamaat và NCP phản đối ông mạnh mẽ, Đảng BNP có thể có quan điểm ít gay gắt hơn. Nếu Sahabuddin giữ liên hệ với những người ngoài vòng chính quyền hoặc có các hành vi chống lại chính phủ, khả năng ông bị điều tra và truy tố trong tương lai sẽ tăng cao.

Trước những câu hỏi về các bước mà chính phủ sẽ thực hiện nếu có khởi tố ông, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Asaduzzaman cho biết mọi việc còn quá sớm để có thể nói rõ.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Quyền miễn trừ trách nhiệm của Tổng thống Bangladesh chỉ áp dụng khi còn đương nhiệm, không còn hiệu lực sau khi từ chức.
  • Các đảng đối lập kêu gọi bắt giữ và xét xử cựu Tổng thống Sahabuddin về các cáo buộc liên quan đến sự kiện chính trị năm 2024.
  • Việc truy cứu trách nhiệm với Sahabuddin cũng có thể dựa trên các hành vi phạm pháp trước khi ông trở thành Tổng thống.
  • Các vụ việc liên quan đến tập đoàn S Alam mà Sahabuddin từng liên quan vẫn đang bị điều tra cùng với các cáo buộc tham nhũng.
  • Chính phủ và các bên liên quan có vai trò quyết định trong việc tiến hành điều tra và xét xử hoặc không đối với cựu Tổng thống.

Đăng ký bản tin QMVN