Một thế hệ vắng bóng ở trường học
Theo UNHCR, 44% trẻ em tị nạn trong độ tuổi đi học trên toàn thế giới đã không được đến trường năm ngoái, nghĩa là hàng triệu em trải qua những ngày tháng không có lớp học, giáo viên hay nhịp sinh hoạt và sự an toàn mà trường học mang lại. Nhiều em sống trong trại hoặc khu đô thị chật chội ở những nước tiếp nhận vốn cũng đang chật vật vì nguồn lực hạn chế.
“Giáo dục là sự bảo vệ. Nhưng đó cũng là con đường dẫn tới cơ hội và khả năng tự lập.” — Barham Salih, Cao ủy Liên Hợp Quốc về người tị nạn
Ông Salih cảnh báo trong bối cảnh tài chính nhân đạo và phát triển chịu sức ép nghiêm trọng, việc cắt giảm giáo dục có nguy cơ đảo ngược hàng thập kỷ đầu tư chung và khép lại cơ hội của cả một thế hệ người trẻ. Không được đến trường, trẻ em di tản đối mặt nguy cơ lớn hơn về lao động trẻ em, tảo hôn, bị các nhóm vũ trang tuyển mộ và bị bóc lột.
Tụt dốc mạnh sau bậc tiểu học
Số liệu của cơ quan này cho thấy khả năng tiếp cận giáo dục giảm mạnh khi trẻ tị nạn lớn lên. Các dữ liệu chính năm 2025 gồm:
- 65% trẻ em tị nạn trong độ tuổi tiểu học được đi học.
- Chỉ 32% trẻ em tị nạn trong độ tuổi trung học được đi học.
- Tỷ lệ người tị nạn theo học đại học, cao đẳng đạt mức kỷ lục 11%.
Sự sụt giảm mạnh giữa bậc tiểu học và trung học phản ánh tình trạng thiếu trường, chi phí học phí và đồ dùng, rào cản ngôn ngữ, cùng sức ép buộc thiếu niên đi làm hoặc lấy chồng, lấy vợ sớm.
Con số kỷ lục ở bậc đại học cho thấy tiến bộ hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ người tị nạn học bậc cao của UNHCR, nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với mức trung bình toàn cầu của người trẻ, cho thấy bao nhiêu tiềm năng bị mất đi khi việc học dừng lại sớm.
Sức ép tài chính ngày càng lớn
Đầu tuần này, UNHCR cho biết nguồn tài trợ sẵn có của cơ quan giảm từ 5,2 tỷ USD năm 2024 xuống 3,9 tỷ USD năm 2025, ngay cả khi số người cơ quan có nhiệm vụ bảo vệ vẫn ở gần mức kỷ lục. Cơ quan này cần 8,5 tỷ USD trong năm nay để bảo vệ người tị nạn, nhưng đến cuối tháng 7 mới nhận được 2,7 tỷ USD, tức khoảng 32%.
Hậu quả rất nghiêm trọng. UNHCR cảnh báo gần 8,3 triệu người tị nạn và người bị cưỡng bức di dời khác có nguy cơ mất trợ giúp thiết yếu khi các dịch vụ bảo vệ sụp đổ. Các chương trình giáo dục thường bị cắt đầu tiên khi ngân sách thu hẹp, vì các cơ quan phải ưu tiên lương thực, chỗ ở và y tế khẩn cấp, khiến trường học thiếu giáo viên, đồ dùng và phòng học.
Góc nhìn của một người từng tị nạn
Ông Salih, người trở thành Cao ủy Liên Hợp Quốc về người tị nạn sau khi giữ chức Tổng thống Iraq, đã chia sẻ trải nghiệm của chính mình. Ông cho biết khi nhìn lại cuộc đời, giáo dục đã mang lại cho ông những cơ hội mà cảnh lưu lạc lẽ ra đã tước đi.
“Cảnh di dời không nên quyết định giới hạn cuộc đời của một đứa trẻ.” — Barham Salih
Đầu tư vào giáo dục cho người tị nạn không chỉ có lợi cho trẻ em mà còn cho cộng đồng tiếp nhận và, về sau, cho những đất nước mà người tị nạn có thể trở về, nhờ xây dựng kỹ năng, sự ổn định và những nhà lãnh đạo tương lai. Khi chiến tranh ở Trung Đông, châu Phi và châu Âu tiếp tục khiến các gia đình phải ly tán, lựa chọn đặt ra cho các nhà tài trợ rất rõ ràng: chi tiền cho trường học hôm nay, hoặc gánh cái giá lớn hơn nhiều của một thế hệ bị đánh mất về sau.
















