Bối cảnh nhập cư và sự thay đổi chính sách tại Bồ Đào Nha

Bồ Đào Nha từng chứng kiến dòng lao động nhập cư tăng mạnh kể từ năm 2017, khi chính phủ tiền nhiệm thuộc trung tâm trái cho phép người nhập cư vào làm việc mà không cần visa lao động và sau đó được xin thường trú nếu làm việc đủ một năm với bằng chứng đóng bảo hiểm xã hội.

Từ năm 2021 đến 2025, số người cư trú nước ngoài tại Bồ Đào Nha đã tăng gấp đôi, đạt mức kỷ lục 1,6 triệu người, chiếm khoảng 14% dân số cả nước. Dòng lao động này đã hỗ trợ đáng kể ngành xây dựng vốn đang mất nhiều lao động nội địa sang các nước giàu hơn trong Liên minh châu Âu.

Tuy nhiên, sự gia tăng số lượng người nhập cư cũng tạo cơ hội cho đảng cực hữu Chega lợi dụng vấn đề nhập cư để gây sức ép chính trị. Do đó, chính phủ trung tả nhường chỗ cho chính phủ trung hữu vào năm 2024, cùng lúc đó siết chặt các quy định nhập cư để hạn chế "dòng chảy không kiểm soát", theo lời một quan chức chính phủ khi đó.

Tác động của chính sách hạn chế nhập cư đến ngành xây dựng và thị trường nhà ở

Ngân hàng trung ương Bồ Đào Nha cho biết biện pháp hạn chế nhập cư đã làm lượng nhập cư ròng giảm một nửa, chỉ còn khoảng 6.200 người mỗi tháng trong năm 2025, so với cùng kỳ trước đó. Các chuyên gia dự báo con số này còn tiếp tục giảm.

Advertisement300 × 250

Đây là thời điểm ngành xây dựng Bồ Đào Nha đang đối mặt với cuộc khủng hoảng nhà ở nghiêm trọng: giá thuê nhà mới tăng gần gấp đôi kể từ năm 2017, và theo ước tính của ngân hàng trung ương, nước này thiếu khoảng 300.000 căn nhà, tương đương toàn bộ số nhà ở tại thủ đô Lisbon.

Trong khi chính phủ đặt mục tiêu xây dựng 150.000 căn nhà giá rẻ vào năm 2030 trong khuôn khổ dự án trị giá 9 tỷ euro do Liên minh châu Âu tài trợ, thì ngành xây dựng vẫn thiếu hụt khoảng 80.000 lao động để duy trì tiến độ các dự án hiện tại, theo Hiệp hội xây dựng lớn nhất Bồ Đào Nha, AICCOPN.

Đại diện Công đoàn lao động xây dựng cho biết thiếu hụt lao động có thể lên tới 120.000 người khi các dự án lớn như sân bay mới ở Lisbon cần đến gần 10.000 công nhân.

Khó khăn của lao động nhập cư và các doanh nghiệp xây dựng

Chính phủ Bồ Đào Nha áp dụng chương trình visa nhanh từ năm ngoái nhằm tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tuyển dụng lao động nước ngoài, nhưng yêu cầu rất chặt chẽ, trong đó có việc các doanh nghiệp phải cung cấp hợp đồng lao động và chỗ ở thích hợp từ trước. Đến nay chỉ có khoảng 5.000 visa xây dựng được cấp.

Ông Joao Sousa, tổng giám đốc công ty phát triển bất động sản JPS, cho biết ngành xây dựng rất cần lao động để triển khai các dự án nhà ở, nhưng điều kiện bắt buộc phải có chỗ ở khiến công việc này trở nên khó khăn, nhất là với các công nhân nhập cư. Khoảng 90% trong số 700-800 lao động của JPS là người nước ngoài.

Các doanh nghiệp nhỏ hơn thừa nhận khó khăn trong việc cung cấp ký túc xá gần các công trường xây dựng thường nằm ở vùng xa xôi. Các quy định hạn chế nhập cư còn khiến nhiều lao động có hợp đồng làm việc hiện tại và đang sống hợp pháp ở Bồ Đào Nha cũng đối mặt nguy cơ không được gia hạn giấy phép cư trú vì không có hợp đồng thuê nhà chính thức.

Trường hợp của Jose Simao, người nhập cư từ Angola đến Bồ Đào Nha làm thợ xây từ năm 2022, là ví dụ điển hình. Dù có hợp đồng lao động, nhưng giấy phép cư trú hai năm sắp hết hạn vào tháng 8 và luật mới yêu cầu anh phải có hợp đồng thuê nhà để được cấp phép, trong khi anh chỉ thuê phòng với thỏa thuận miệng và chủ nhà không cung cấp hóa đơn thuê.

Simao bày tỏ lo ngại vì đã tuân thủ mọi quy định và sinh sống hợp pháp, nhưng có thể bị trục xuất do sự thay đổi luật. Anh từng mong muốn cải thiện cuộc sống và đưa mẹ sang sống cùng.

So sánh với các quốc gia châu Âu khác và đề xuất của doanh nghiệp

Trong khi Bồ Đào Nha siết chặt nhập cư, nhiều nước châu Âu khác như Tây Ban Nha và Italy lại đang tìm cách hợp thức hóa người lao động nhập cư không giấy tờ hoặc tăng cường cấp visa lao động để đối phó với tình trạng thiếu hụt lao động.

Ông Joao Sousa cho rằng cần có thêm các chương trình đào tạo và nâng cao mức lương để thu hút lao động bản địa, nhưng lao động nước ngoài vẫn là yếu tố quan trọng không thể thiếu cho ngành xây dựng.

Ông nhấn mạnh nhiều dự án xây dựng có thể bị trì hoãn hoặc hủy bỏ nếu chính phủ không có những biện pháp đặc biệt tương tự các nước khác để thu hút và giữ chân người lao động nhập cư.

Việc này sẽ ảnh hưởng lớn đến nỗ lực giải quyết cuộc khủng hoảng nhà ở và tác động tiêu cực đến ngành xây dựng - lĩnh vực chiếm gần 8% GDP của Bồ Đào Nha.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Chính sách siết nhập cư tại Bồ Đào Nha đã khiến nguồn lao động ngành xây dựng giảm mạnh.
  • Ngành xây dựng Bồ Đào Nha đang thiếu khoảng 80.000 lao động, có thể lên tới 120.000 khi các dự án lớn gia tăng.
  • Yêu cầu hợp đồng thuê nhà khiến nhiều lao động nhập cư gặp khó khăn trong gia hạn giấy phép cư trú.
  • Thu nhập liên tục tăng khiến giá nhà cho thuê gần như đã tăng gấp đôi kể từ 2017.
  • Các doanh nghiệp kiến nghị cần có biện pháp đặc biệt để thu hút và giữ chân lao động nước ngoài.

Đăng ký bản tin QMVN