Đồng USD mạnh lên: sức ép bắt đầu từ bên ngoài
Điểm khởi đầu của đợt giảm giá là sự phân hóa giữa đồng USD và nhiều đồng tiền thị trường mới nổi. Reuters cho biết chỉ số USD vừa chạm mức cao nhất kể từ ngày 2/4/2025, khi dữ liệu kinh tế Hoa Kỳ và phát biểu của các quan chức Federal Reserve củng cố kỳ vọng lãi suất có thể tiếp tục tăng. Khi lợi suất tài sản bằng USD trở nên hấp dẫn hơn, dòng vốn có xu hướng thận trọng với những thị trường chịu biến động lớn. Đồng rand, vốn được giao dịch sôi động và nhạy với khẩu vị rủi ro, thường chịu phản ứng rõ rệt trong những giai đoạn như vậy.
Ở mức 17,15 rand/USD vào 11:24 GMT, mức giảm 1,3% trong một phiên chưa nói lên toàn bộ triển vọng kinh tế Nam Phi. Tuy nhiên, việc tỷ giá vượt ngưỡng 17 rand/USD và tiến sát đáy tám tháng là tín hiệu nhà đầu tư đang đòi hỏi một mức bù rủi ro lớn hơn. Johann Els, kinh tế trưởng tại PSG, nhận định với Reuters rằng sức mạnh của USD là nguyên nhân chủ yếu; các yếu tố hàng hóa và chính trị chỉ làm tình hình thêm bất lợi.
Vàng và bạch kim mất giá, thị trường chịu tác động kép
Nam Phi không chỉ xuất khẩu hàng hóa; kỳ vọng về giá nguyên liệu còn tác động tới cách nhà đầu tư đánh giá nguồn thu ngoại tệ và triển vọng doanh nghiệp. Trong phiên giao dịch được Reuters ghi nhận, vàng giảm hơn 2% xuống mức thấp nhất trong hơn một năm, còn bạch kim mất 3,6%.
Với vai trò đáng kể của khai khoáng trong hoạt động xuất khẩu, sự suy yếu đồng thời của các kim loại quý khiến thị trường khó tìm được điểm tựa khi USD tăng giá.
Đà giảm không dừng ở thị trường ngoại hối. Chỉ số Top-40 tại Johannesburg Stock Exchange mất khoảng 2,8%, còn lợi suất trái phiếu chính phủ chuẩn đáo hạn năm 2035 tăng 3 điểm cơ bản lên 8,655%, cho thấy giá trái phiếu giảm. Những chuyển động cùng chiều này không chứng minh một cuộc khủng hoảng, nhưng phản ánh yêu cầu định giá lại rủi ro trên cả cổ phiếu, trái phiếu và tiền tệ.
Bài toán liên minh chính quyền làm gia tăng sự dè chừng
Cuộc bầu cử địa phương ngày 4/11 để lại nhiều hội đồng không có lực lượng nào đạt đa số tuyệt đối. Theo Associated Press, khoảng 65% hội đồng rơi vào tình trạng này, trong đó có các đô thị kinh tế trọng yếu như Johannesburg, Tshwane và Ekurhuleni. Ủy ban bầu cử Nam Phi công bố African National Congress (ANC) giành 30,76% số phiếu toàn quốc. Những con số không tự động quyết định chính sách kinh tế, song khiến quá trình lựa chọn thị trưởng, phân chia trách nhiệm và thông qua ngân sách khó dự đoán hơn.
Sự nhạy cảm còn xuất phát từ quan hệ giữa ANC và Democratic Alliance (DA), hai đối tác của Government of National Unity ở cấp quốc gia. Thỏa thuận địa phương có thể mang đến cơ hội hợp tác thực chất, nhưng cũng có thể làm lộ những bất đồng về quản lý đô thị, phân bổ nguồn lực và trách nhiệm cung cấp dịch vụ. Đối với nhà đầu tư, điều quan trọng không chỉ là ai giành ghế mà là liệu chính quyền mới có đủ ổn định để ra quyết định và thực thi cam kết hay không.
Lạm phát tăng, ngân hàng trung ương đứng trước lựa chọn khó
Số liệu công bố ngày 18/11 cho thấy lạm phát tiêu dùng Nam Phi tăng từ 4,5% trong tháng 9 lên 5,2% trong tháng 10, chịu tác động đáng kể của giá nhiên liệu và vận tải. Về lý thuyết, áp lực giá có thể khiến chính sách tiền tệ nghiêng về hướng thắt chặt, từ đó hỗ trợ đồng nội tệ. Nhưng thị trường không phản ứng theo một công thức duy nhất: triển vọng tăng trưởng, USD và mức độ tin cậy chính sách đều có thể lấn át dữ liệu một tháng.
Phần lớn chuyên gia trong khảo sát được Reuters dẫn lại vẫn dự báo South African Reserve Bank giữ nguyên lãi suất vào ngày 19/11. Báo cáo chính sách tiền tệ tháng 10 của ngân hàng cũng nhìn nhận lạm phát có thể duy trì trên 5% trong một thời gian trước khi dịu xuống. Với hộ gia đình, rand yếu có nguy cơ làm tăng chi phí hàng nhập khẩu; với doanh nghiệp, giá vốn và khả năng tiếp cận tài chính có thể trở nên khó lường. Vì vậy, thông điệp điều hành và tiến triển đàm phán liên minh nhiều khả năng sẽ quan trọng không kém con số lãi suất.













