Chiếc tủ nhỏ, câu hỏi lớn
Những ngăn tủ màu hồng đặt sau rèm họa tiết ngựa vằn trong trung tâm hỗ trợ AboTak, trên phố Wiejska ở Warsaw, dễ gợi liên tưởng đến dịch vụ nhận hàng thông thường. Tuy nhiên, mỗi ngăn chứa một bộ thuốc được chuẩn bị cho người đã liên hệ với Women Help Women. Sau quá trình liên hệ và tư vấn, người cần sử dụng nhận mã PIN sáu chữ số để mở đúng ngăn. Đó không phải chiếc máy bán thuốc tự do cho mọi khách qua đường.
Các nhà hoạt động giải thích rằng một số phụ nữ không thể chờ nhiều ngày nhận thuốc qua đường bưu điện, đặc biệt khi gặp tình huống thai lưu, vấn đề sức khỏe hoặc cần giữ kín thông tin cá nhân. Theo AFP và báo chí Ba Lan, thiết bị gồm 22 ngăn, ra mắt cuối tháng 9. Kinga Jelinska, đại diện Women Help Women, coi hình thức này như lời chất vấn đối với sự bất cân xứng giữa tốc độ giao hàng tiêu dùng và khả năng tiếp cận chăm sóc sức khỏe sinh sản.
Lằn ranh giữa quyền cá nhân và trách nhiệm pháp lý
Ba Lan cho phép chấm dứt thai kỳ hợp pháp trong một số trường hợp giới hạn, gồm thai kỳ gây nguy hiểm đến tính mạng hoặc sức khỏe người mang thai và mang thai do hành vi phạm tội. Người tự sử dụng thuốc để chấm dứt thai kỳ không bị xử phạt chỉ vì hành vi đó, nhưng hỗ trợ hoặc cung cấp thuốc cho người khác có thể làm phát sinh trách nhiệm hình sự.
Vì thế các nhà tổ chức cho rằng việc trao thuốc thông qua ngăn tủ thay cho giao trực tiếp tạo ra khoảng chưa rõ ràng của luật; đây là lập luận của họ, chưa phải một kết luận pháp lý được tòa án xác nhận.
Những người ủng hộ nhấn mạnh quyền riêng tư, sự tự chủ và nhu cầu chăm sóc kịp thời. Trong khi đó, các nhóm chống phá thai bảo vệ quan điểm về sự sống của thai nhi và phản đối phương thức phân phối này. Tranh luận còn liên quan đến độ an toàn: thuốc phá thai cần thông tin y tế chính xác, xác định tuổi thai, nhận diện dấu hiệu bất thường và tiếp cận dịch vụ cấp cứu khi cần. Khó khăn không được giải quyết chỉ bằng một mã mở tủ.
Khi thay đổi chính trị không thành thay đổi luật
Sau phán quyết năm 2020 của Tòa án Hiến pháp siết chặt điều kiện phá thai, các cuộc tuần hành lớn đã lan khắp Ba Lan. Trong bầu cử năm 2023, liên minh của Donald Tusk giành quyền điều hành với kỳ vọng cải cách. Song sự khác biệt trong nội bộ liên minh và các rào cản chính trị khiến đề xuất hợp pháp hóa phá thai đến tuần thứ 12 chưa có đa số cần thiết.
Tháng 8/2024, chính phủ công bố hướng dẫn cho bệnh viện và công tố viên nhằm làm rõ việc áp dụng những trường hợp phá thai hợp pháp, bao gồm sức khỏe tâm thần. Tuy nhiên, hướng dẫn hành chính không đồng nghĩa với việc Quốc hội đã sửa đổi luật hình sự. Điều này khiến mạng lưới cộng đồng, các tổ chức xuyên biên giới và các trung tâm tư vấn tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong thực tế tiếp cận dịch vụ.
Đối diện nghị viện, cuộc đối thoại vẫn chưa khép lại
Vị trí của AboTak ngay bên kia đường so với tòa nhà Quốc hội là một thông điệp mang tính biểu tượng. Trung tâm mở cửa từ tháng 3/2025, nhằm tư vấn và hỗ trợ người có nhu cầu. Theo The Guardian, hoạt động của trung tâm đã thu hút những cuộc biểu tình phản đối thường xuyên. Các nhà hoạt động nói điều họ mong muốn không phải biến chiếc tủ thành hình ảnh gây sốc, mà là làm rõ khoảng cách giữa luật pháp, sự chậm trễ chính trị và nhu cầu của con người.
AbortOmat vì vậy vừa là một dịch vụ vừa là phép thử về thể chế. Không có gì bảo đảm cách bố trí này sẽ đứng vững trước tranh tụng trong tương lai, cũng như chưa có căn cứ coi đây là giải pháp đủ thay thế hệ thống y tế. Nhưng câu chuyện ở Warsaw gợi một câu hỏi vượt khỏi biên giới Ba Lan: xã hội sẽ giải quyết xung đột giữa những nguyên tắc đạo đức khác nhau ra sao, mà vẫn giảm thiểu tổn thương, bảo vệ quyền riêng tư và tạo điều kiện tiếp nhận sự chăm sóc đáng tin cậy?

















