Phiên đấu giá mở ra điều gì?
Theo Associated Press và thông báo được giới chức Mỹ công bố, ngày 19/11, hai lô quyền thuê ngoài khơi American Samoa được chào bán tại California và Wetstone U.S. trả mức tối thiểu 3 triệu USD cho mỗi lô. Tổng diện tích khoảng 31,5 triệu mẫu Anh cho thấy quy mô của cuộc thử nghiệm chính sách: Washington muốn tạo tiền đề để doanh nghiệp khảo sát các mỏ khoáng sản dưới đáy biển, chứ chưa xác nhận rằng khai thác thương mại đã được cho phép.
Các hợp đồng thuê có thời hạn 20 năm, còn những bước thử nghiệm và khai thác thực tế phải trải qua rà soát bổ sung. Chính phủ nhấn mạnh việc bán quyền thuê không tương đương ra lệnh đào bới đáy biển. Người phản đối cho rằng ngay cả một hợp đồng mới chỉ mở cửa thăm dò vẫn có thể tạo ra sức ép chính trị và kinh tế khiến việc quay đầu ngày càng khó.
Khoáng sản quý và những khoảng trống khoa học
Niken, coban, mangan và đồng là những nguyên liệu quan trọng đối với pin, thiết bị điện tử và một số hệ thống quốc phòng. Chúng có thể nằm trong các nốt đa kim tích tụ chậm trên đáy đại dương hoặc trong lớp vỏ giàu khoáng trên núi ngầm. Sắc lệnh của Tổng thống Donald Trump tháng 4/2025 đặt việc phát triển nguồn khoáng sản ngoài khơi vào mục tiêu củng cố chuỗi cung ứng và an ninh quốc gia của Mỹ.
Dù vậy, sự hấp dẫn về địa chất không xóa bỏ những điều chưa biết. Hoạt động thu gom, khuấy động trầm tích và thải vật chất trở lại nước có thể tác động đến những sinh vật thích nghi với môi trường tối, lạnh và áp suất cao. Mức độ ảnh hưởng cụ thể tại từng khu vực còn phải được khảo sát; không nên mặc nhiên khẳng định tổn thất chắc chắn xảy ra, cũng không thể coi an toàn môi trường là điều đã được chứng minh.
Đại dương là sinh kế và quyền được lên tiếng
Nỗi lo tại American Samoa tập trung vào nghề đánh bắt cá ngừ, các đội tàu câu và nhà máy chế biến giữ vai trò quan trọng đối với việc làm địa phương. Cơ quan phụ trách tài nguyên biển của lãnh thổ muốn hiểu liệu đám mây trầm tích hoặc chất ô nhiễm có thể làm biến đổi đường di cư của cá hay không.
Chưa có câu trả lời đầy đủ, trong khi nguồn lợi từ bán quyền thuê trước hết thuộc ngân sách liên bang và không có cơ chế chia sẻ doanh thu bắt buộc cho lãnh thổ.
Đối với cư dân Manu’a, Saipan và các đảo lân cận, biển còn gắn với nghề đánh cá truyền thống, hành trình định hướng theo sao trời và tín ngưỡng tổ tiên. Những cộng đồng sống xa Washington phải đối mặt một nghịch lý: hậu quả của các quyết định có thể đến gần nhà họ nhất, nhưng tiếng nói của họ trong hệ thống chính trị liên bang lại hạn chế. Cuộc tranh luận vì thế không chỉ về lòng tin vào công nghệ, mà còn về ai có quyền quyết định giá trị của một vùng biển.
Tòa án, chính quyền và phép thử trách nhiệm
Trước phiên đấu giá ba ngày, một thẩm phán liên bang kết luận việc xem xét tác động đối với loài được bảo vệ chưa đáp ứng yêu cầu của Đạo luật Các loài nguy cấp. Chính quyền vẫn tổ chức bán quyền thuê sau khi khởi động quy trình đánh giá sâu hơn. Các vụ kiện khác, bao gồm hành động pháp lý của hội đồng thủ lĩnh truyền thống Manu’a, tiếp tục đặt câu hỏi về thẩm quyền và thủ tục ra quyết định.
Quan điểm tại địa phương cũng không hoàn toàn thống nhất. Có người xem khoáng sản biển sâu là cơ hội tạo việc làm cho nền kinh tế đảo dễ tổn thương; người khác nghi ngờ lợi ích có thực sự ở lại cộng đồng, nhất là khi quy định tuyển dụng và chia sẻ lợi nhuận chưa có ràng buộc rõ ràng. Việc American Samoa từng tuyên bố tạm dừng khai thác trong vùng biển địa phương càng làm nổi bật khác biệt giữa quyền quản lý gần bờ và quyền quyết định của liên bang xa hơn.
Câu hỏi còn lại sau tiếng búa đấu giá
Một cuộc đấu giá có thể diễn ra trong vài giờ, nhưng hậu quả của việc khai thác một hệ sinh thái hình thành qua hàng triệu năm sẽ được cân đo bằng nhiều thế hệ. Để thuyết phục công chúng, chính quyền và doanh nghiệp cần công bố dữ liệu khảo sát, đánh giá tác động đến nghề cá, phương án giám sát độc lập và cơ chế phân chia lợi ích minh bạch trước các bước phê duyệt tiếp theo.
Cuộc tranh luận tại American Samoa còn là lời nhắc đối với kế hoạch cho thuê đáy biển gần Northern Mariana Islands: sự đồng thuận không thể chỉ được đo bằng số lượng ý kiến gửi đến một cơ quan ở xa. Trong những quyết định có tính khó đảo ngược, đối thoại có ý nghĩa phải bắt đầu trước khi lợi ích kinh tế trở thành điều đã rồi.

















