Khó khăn trong tiếp cận dữ liệu mạng xã hội theo luật EU

Với Luật Dịch vụ Kỹ thuật số (Digital Services Act - DSA), các nhà nghiên cứu châu Âu được phép yêu cầu truy cập dữ liệu mạng xã hội nhằm nghiên cứu các rủi ro hệ thống như nội dung bất hợp pháp hay nguy cơ với quyền cơ bản. Tuy nhiên, các tập đoàn công nghệ lớn như TikTok, X (trước đây là Twitter) và Meta lại cản trở quyền tiếp cận dữ liệu này bằng cách không đáp ứng yêu cầu hoặc đưa ra các điều kiện khắt khe gây khó cho các nhà nghiên cứu.

Ví dụ cụ thể là trường hợp chiến dịch vận động tranh cử tại Romania năm 2024, khi một ứng viên ít người biết tên, Calin Georgescu, được mạng xã hội TikTok hỗ trợ quảng bá với hàng trăm triệu lượt xem nhưng các nhà nghiên cứu không thể tiếp cận dữ liệu để xác minh chi tiết chiến dịch này. Adriana Iamnitchi từ Đại học Maastricht đã nộp đơn xin truy cập API TikTok nhưng bị từ chối vì không chứng minh được quy mô nghiên cứu hoặc đáp ứng các yêu cầu an ninh.

Ảnh hưởng của việc hạn chế dữ liệu đến nghiên cứu thông tin sai lệch

Việc các mạng xã hội đóng cửa các công cụ tiếp cận dữ liệu công khai, đồng thời đặt các điều kiện nghiêm ngặt cho việc yêu cầu API đã khiến các nhà nghiên cứu gặp khó khăn nghiêm trọng trong việc theo dõi và phân tích các chiến dịch thông tin sai lệch. Meta đã thay thế công cụ CrowdTangle bằng thư viện nội dung giới hạn, trong khi X yêu cầu trả phí rất cao để truy cập API.

Advertisement300 × 250

TikTok thì giới hạn số lượng bài đăng mà tài khoản nghiên cứu có thể tải xuống mỗi ngày, làm hạn chế khả năng thu thập dữ liệu quy mô lớn.

Chính điều này tạo ra những “lỗ đen” trong hiểu biết xã hội về cách các nền tảng này gợi ý nội dung hoặc xử lý báo cáo nội dung nhạy cảm, khiến việc nghiên cứu và giám sát trở nên rất khó khăn. Các nhà khoa học còn phải đối mặt với các yêu cầu lưu trữ dữ liệu trên máy không kết nối Internet, trong khi hầu hết các trường đại học không có hạ tầng như vậy.

Các vụ kiện và chính sách xử phạt nhằm cải thiện tình hình

Nhiều tổ chức nghiên cứu đã phải kiện các nền tảng mạng xã hội ra tòa để đòi quyền truy cập dữ liệu. Ví dụ, Democracy Reporting International (DRI) đã kiện X vì từ chối cung cấp API nhằm nghiên cứu cuộc bầu cử liên bang Đức năm 2024. Trong các vụ kiện này, tòa án đã ra phán quyết rằng các mạng xã hội nên tuân thủ DSA và cấp quyền truy cập.

Năm 2025, Ủy ban châu Âu đã phạt X 120 triệu euro do cản trở quyền truy cập dữ liệu nghiên cứu, đồng thời yêu cầu nền tảng này thay đổi quy trình sàng lọc và miễn phí truy cập dữ liệu. Mặc dù X đã kháng cáo, họ cũng đã đồng ý thực hiện các biện pháp khắc phục bao gồm cắt giảm thời gian xử lý và gỡ bỏ hạn chế về kỹ thuật thu thập dữ liệu.

Triển vọng và thách thức tiếp theo

Một số tổ chức nghiên cứu bày tỏ hy vọng vào các quy định mới mở rộng quyền truy cập dữ liệu phi công cộng, cho phép nghiên cứu sâu hơn về các rủi ro như nội dung bất hợp pháp hay các hệ thống đề xuất. Điều này có thể giúp họ phân tích tốt hơn các mạng lưới thông tin sai lệch và chi tiết về hành vi lan truyền.

Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cũng nghi ngờ việc thực thi các quy định trên thực tế sẽ ra sao khi các nền tảng trước đây đã tạo ra những rào cản không cần thiết. Việc đồng bộ luật DSA trong toàn liên minh châu Âu để tránh tình trạng tranh chấp pháp lý dài hạn vẫn là một thách thức lớn.

Adriana Iamnitchi, chuyên gia tại Maastricht University, nhận xét: “Nếu bạn là nhà khoa học muốn hiểu cách mạng xã hội định hình xã hội, những năm qua là rất khó khăn. Khi dữ liệu mà bạn cần nghiên cứu nằm trong tay tư nhân, việc nghiên cứu thực tế có thể trở nên không thể.”

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Luật Dịch vụ Kỹ thuật số EU (DSA) mở rộng quyền tiếp cận dữ liệu mạng xã hội cho các nhà nghiên cứu nhưng gặp nhiều khó khăn trong thực thi.
  • Các nền tảng như TikTok, X, Meta thường xuyên từ chối hoặc giới hạn truy cập dữ liệu nghiên cứu dù luật đã quy định.
  • Việc thiếu dữ liệu toàn diện cản trở nghiêm trọng nghiên cứu thông tin sai lệch và cách mạng xã hội tác động xã hội.
  • Các vụ kiện pháp lý nhằm buộc các nền tảng tuân thủ luật đã diễn ra nhưng vẫn rất tốn kém và phức tạp.
  • Các quy định mới mở rộng quyền truy cập dữ liệu phi công cộng có thể giúp cải thiện nghiên cứu trong tương lai nhưng vẫn chưa được kiểm chứng trên thực tế.

Đăng ký bản tin QMVN