Từ những bất mãn địa phương đến ngày hành động chung
Điểm đáng chú ý của ngày 20/11 không chỉ nằm ở những đoàn người dự kiến xuất hiện trên đường phố, mà còn ở nỗ lực nối các phong trào vốn phát triển riêng rẽ. Tại Paris đầu tháng 11, đại diện các nhóm bảo vệ người thuê nhà, công đoàn và nhà hoạt động đến từ bảy nước đã kêu gọi các cuộc tuần hành đồng thời. Theo AFP, lời kêu gọi bao gồm Pháp, Anh, Bỉ, Tây Ban Nha, Italy, Bồ Đào Nha và Hy Lạp. Các nhóm sinh viên sau đó mở rộng mạng lưới vận động ra nhiều quốc gia khác.
Những vấn đề cụ thể không hoàn toàn giống nhau. Người trẻ ở các đô thị lớn khó tìm được nhà thuê vừa túi tiền; các gia đình đối mặt hóa đơn năng lượng và thực phẩm; học sinh phàn nàn lớp học đông, thiếu nguồn lực; người lao động cho rằng tiền lương chưa theo kịp cuộc sống. Điểm kết nối là cảm giác cơ hội tiến lên đang thu hẹp, ngay cả đối với những người học tập và làm việc chăm chỉ.
Thế hệ trẻ đòi được tham gia quyết định tương lai
Nhóm vận động do thanh niên dẫn dắt đưa ra khẩu hiệu phản đối việc đặt chiến tranh lên trên tương lai của họ. Khẩu hiệu ấy không đồng nghĩa toàn bộ người tham gia có cùng quan điểm về phòng vệ châu Âu. Nó diễn đạt đòi hỏi được tham gia thảo luận khi ngân sách công, nghĩa vụ quân sự và quyền tiếp cận giáo dục đều tác động trực tiếp đến đời sống của người trẻ.
Tại Đức, phong trào GenZ regelt kêu gọi biểu tình ở Berlin và nhiều thành phố, trong lúc tranh luận về khả năng mở rộng nghĩa vụ phục vụ quân đội khiến học sinh, sinh viên lo lắng. Ở Anh, những nhóm sinh viên tham gia liên minh quốc tế khuyến khích hành động công khai, ôn hòa. Tại Pháp, việc học sinh phong tỏa trường từ tháng 9 để đòi cải thiện điều kiện học tập trở thành một trong những nguồn cảm hứng quan trọng cho các cuộc vận động sau đó.
An ninh quốc gia và hóa đơn của xã hội
Châu Âu đang bước vào thời kỳ tái đánh giá năng lực phòng thủ vì cuộc xâm lược Ukraine của Nga và những bất ổn an ninh kéo dài. Ủy ban châu Âu thúc đẩy chương trình Readiness 2030 nhằm tăng khả năng sẵn sàng quốc phòng.
Cơ quan Quốc phòng châu Âu cho biết chi tiêu quốc phòng của các nước thành viên Liên minh châu Âu đạt khoảng 418 tỷ euro năm 2025. Đây là một phần bối cảnh giải thích vì sao chính phủ muốn đầu tư thêm vào năng lực quân sự, chứ không tự nó chứng minh các khoản phúc lợi đã bị cắt để tài trợ quốc phòng.
Các tổ chức biểu tình cho rằng ưu tiên chính trị đang bị đảo ngược: trong lúc nhu cầu nhà ở và dịch vụ công chưa được đáp ứng, những khoản tiền lớn được dành cho tái vũ trang. Ngược lại, các nhà hoạch định chính sách có thể lập luận rằng phòng vệ là điều kiện để bảo vệ chính những dịch vụ và quyền lợi ấy trước nguy cơ chiến tranh. Tranh luận thực chất vì vậy không chỉ là chọn một trong hai, mà là yêu cầu minh bạch về đánh đổi ngân sách, nguồn thu và hiệu quả từng khoản chi.
Nhiều quốc gia, nhiều hình thức phản kháng
Ở Italy, kế hoạch đình công trùng ngày biểu tình có thể ảnh hưởng giao thông, trường học và bệnh viện; mức độ gián đoạn còn tùy tỷ lệ người hưởng ứng. Ở Tây Ban Nha, các nhóm thanh niên tổ chức hoạt động vào dịp kỷ niệm ngày nhà độc tài Francisco Franco qua đời, gắn đòi hỏi kinh tế với ký ức chống chủ nghĩa phát xít. Tại Pháp, thời điểm này gần kỷ niệm tám năm phong trào Áo vàng, vốn khởi phát từ phản đối thuế nhiên liệu rồi lan sang vấn đề bất bình đẳng và sức mua.
Những cuộc biểu tình trước đó cũng làm nổi bật mối quan hệ căng thẳng với lực lượng thực thi pháp luật. Các nhà hoạt động tố cáo việc sử dụng vũ khí kiểm soát đám đông gây thương tích; cơ quan chức năng đồng thời phải bảo vệ an toàn công cộng và quyền biểu đạt. Mọi cáo buộc cụ thể cần được điều tra độc lập, thay vì suy từ những hình ảnh gây xúc động sang kết luận cho toàn bộ cuộc vận động.
Thước đo không chỉ là số người xuống đường
Đến thời điểm bài viết được chuẩn bị trong ngày 20/11, các con số mà ban tổ chức công bố chủ yếu là dự kiến. Không nên coi số quốc gia hưởng ứng hay mục tiêu huy động là số người đã thực sự tham gia. Hiệu quả dài hạn sẽ được đo bằng khả năng duy trì liên minh, đề xuất chính sách khả thi và tạo ra đối thoại có kiểm chứng với chính quyền.
Nếu được lắng nghe, những đòi hỏi về trường học, nhà ở và cơ hội việc làm có thể mở ra thảo luận ngân sách nghiêm túc hơn. Nếu bị giản lược thành cuộc đối đầu giữa người yêu hòa bình và người quan tâm an ninh, châu Âu có nguy cơ bỏ lỡ câu hỏi lớn nhất: làm thế nào để một xã hội vừa tự bảo vệ được mình, vừa bảo đảm thế hệ kế tiếp có một tương lai đáng sống?

















