Một câu chữ biến mất, một vấn đề vẫn còn
Bản dự thảo đầu tiên công bố ngày 16/11 còn đề cập hành động đẩy nhanh việc loại bỏ nhiên liệu hóa thạch. Nhưng trong bản điều chỉnh công bố chiều 19/11, nội dung đó biến mất, được thay bằng ngôn ngữ chung về phát triển ít phát thải và khả năng chống chịu khí hậu. Sự khác biệt không chỉ mang tính biên tập: một cam kết gọi đích danh nguồn gây ô nhiễm sẽ tạo áp lực chính trị khác hẳn một mục tiêu được diễn đạt rộng, khó đo lường trách nhiệm thực thi.
Theo tường thuật của The Guardian, AFP và DW, giới hoạt động coi sự lược bỏ là bước lùi đúng lúc các chính phủ cần chứng minh rằng những cam kết tại hội nghị không dừng ở lời nói. Dù vậy, việc công bố dự thảo không đồng nghĩa các nước đã chấp thuận. Tại COP, văn kiện thường trải qua nhiều lần sửa đổi để đạt sự đồng thuận, và câu chữ cuối cùng chỉ được xác nhận sau khi các đoàn thông qua.
Những quốc gia dễ tổn thương đòi tiếng nói mạnh hơn
Panama là một trong những nước lên tiếng gay gắt. Bộ trưởng Môi trường Juan Carlos Navarro cảnh báo sẽ phản đối một kết quả không đáp ứng các nguyên tắc mà Panama nêu, trong đó có việc giới hạn khai thác dầu và bảo đảm khoa học dẫn dắt quyết sách.
Với những quốc gia chịu rủi ro từ nước biển dâng, bão mạnh và các đợt nóng cực đoan, tranh luận về tên gọi “nhiên liệu hóa thạch” gắn trực tiếp với an toàn của người dân và khả năng hoạch định tương lai.
Tuy nhiên, giới hạn sản lượng dầu là yêu cầu đặc biệt khó được các nước xuất khẩu năng lượng đồng ý. Những nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nguồn thu dầu khí lo ngại thất nghiệp, ngân sách và an ninh năng lượng, trong khi quốc gia nhập khẩu cũng muốn bảo vệ người tiêu dùng khỏi biến động giá. Vì vậy, bất đồng không đơn thuần là xung đột giữa người muốn bảo vệ môi trường và người phản đối; nó còn là câu hỏi ai phải chuyển đổi nhanh hơn, bằng nguồn lực nào.
Điện khí hóa có tiến lên nếu thiếu chuyển đổi nhiên liệu?
Một nội dung vẫn được giữ trong bản thảo là mục tiêu đưa điện năng lên 35% tổng nhu cầu năng lượng cuối cùng của thế giới vào năm 2035. Song những tranh cãi xuất hiện về mức độ ràng buộc và về việc điện mới có thực sự đến từ các nguồn sạch hay không. Tăng dùng điện trong giao thông, sưởi ấm hoặc công nghiệp có thể giúp giảm phát thải, nhưng lợi ích khí hậu phụ thuộc vào cách sản xuất điện, chất lượng lưới truyền tải và khả năng tiếp cận của người dân.
Reuters đưa tin hơn 120 doanh nghiệp, nhà đầu tư và tổ chức kinh doanh đã thúc giục COP31 đạt thỏa thuận mạnh hơn về điện khí hóa. Tiếng nói này cho thấy một phần khu vực tư nhân nhận ra lợi ích dài hạn của năng lượng hiệu quả và ít chịu rủi ro từ giá nhiên liệu truyền thống. Song đầu tư sẽ khó đạt quy mô cần thiết nếu các chính phủ thiếu lộ trình ổn định, trong khi các nước đang phát triển tiếp tục chật vật với chi phí vốn cao.
Từ thương lượng chính trị đến phép thử trách nhiệm
Chris Bowen, Bộ trưởng Khí hậu và Năng lượng Australia, giữ vai trò chủ trì đàm phán, còn Murat Kurum của Thổ Nhĩ Kỳ là chủ tịch hội nghị. Hai người phải cân bằng giữa những yêu cầu tham vọng và nguyên tắc đồng thuận. Bowen đã giải thích rằng bản dự thảo ban đầu nhằm làm rõ cả những điểm nhất trí lẫn bất đồng; các phiên thương lượng tiếp theo sẽ quyết định điều gì có thể được giữ trong kết quả chung.
Trên bàn đàm phán còn có tài chính khí hậu, hỗ trợ thích ứng và thời điểm đưa các đánh giá khoa học mới nhất vào tiến trình quốc tế. Nếu các nước chỉ chốt được một văn bản mềm mỏng, sự thiếu rõ ràng có thể làm suy yếu niềm tin của cộng đồng chịu tác động nặng nề nhất. Nhưng nếu hội nghị tạo ra cơ chế minh bạch, nguồn hỗ trợ thực chất và những mốc kiểm tra có thể đo lường, ngay cả thỏa thuận chưa hoàn hảo cũng có thể trở thành nền tảng cho hành động tiếp theo.
















